Bakı. Trend:
Naxçıvanı Azərbaycanın əsas enerji sistemi ilə birləşdirmək vəAzərbaycan - Türkiyə - Avropa beynəlxalq enerji dəhliziniformalaşdırmaq məqsədi daşıyan “Zəngəzur” yüksək gərginliklielektrik ötürmə xəttinin tikintisinə başlanılması son illərdəCənubi Qafqazın ən mühüm infrastruktur layihələrindən biri kimiqiymətləndirilə bilər. Söhbət təkcə təcrid olunmuş bir bölgənindaxili inteqrasiyasından deyil, həm də Xəzər regionu ilə Avropabazarları arasında transsərhəd elektrik enerjisi təchizatının yeniarxitekturasının formalaşdırılmasından gedir.
Layihə çərçivəsində Cəbrayıldan Ağbəndə qədər uzunluğu 74kilometr olan, gərginliyi 330 kilovolt, ötürmə gücü isə 1000meqavat təşkil edən ikidövrəli yüksək gərginlikli elektrik ötürməxəttinin tikintisi həyata keçirilir. Paralel olaraq NaxçıvandanOrdubad sərhədinə qədər uzunluğu 105 kilometr olan xəttin inşasıdavam edir. Xətt Araz çayı boyunca, bir sıra sahələrdə isə dağlıqvə qayalı massivlərdən keçir ki, bu da işləri texniki baxımdanmürəkkəb və kapital tutumlu edir.
Növbəti mərhələdə Zəngəzur dəhlizi üzərindən uzunluğu 44kilometr olan əlavə elektrik ötürmə xəttinin çəkilməsi və onunAğbənd və Ordubad istiqamətləri ilə birləşdirilməsi nəzərdətutulur. Eyni zamanda Naxçıvan şəhərində gərginliyi 330 kilovoltolan yeni yarımstansiya yaradılır, bunun üçün artıq 49 hektartorpaq sahəsi ayrılıb və mobilizasiya işlərinə başlanılıb.
Layihə Naxçıvan üçün fundamental əhəmiyyət daşıyır. Naxçıvantarixən ölkənin əsas enerji sistemi ilə məhdud əlaqələr şəraitindəolub və tezliyin tənzimlənməsində xarici mənbələrdən asılıvəziyyətdə qalıb. Azərbaycanın vahid şəbəkəsinə qoşulma buasılılığı aradan qaldırır, enerji təchizatının dayanıqlığınıartırır və əməliyyat risklərini azaldır.
Bununla yanaşı, region artıq şaxələndirilmiş generasiyastrukturunu nümayiş etdirir. 2025-ci ildə “Naxçıvanenerji” MMC-ninistismar zonasında yerləşən elektrik stansiyalarında 507,6 milyonkVt·saat elektrik enerjisi istehsal olunub. Bunun 321,7 milyonkVt·saatı (63,4 faiz) istilik stansiyalarının, 125,1 milyonkVt·saatı (24,7 faiz) su elektrik stansiyalarının, 60,7 milyonkVt·saatı (11,9 faiz) isə günəş və hibrid günəş–küləkstansiyalarının payına düşür. Ümumilikdə istehsalın 36,6 faizialternativ və bərpa olunan enerji mənbələrindən təmin edilir.
Belə struktur Naxçıvanı təkcə istehlakçı deyil, həm də “yaşılelektrik enerjisi"nin potensial tədarükçüsünə çevirir. Milli, dahasonra isə beynəlxalq şəbəkəyə qoşulma bu generasiyanın regiondankənara ixracı üçün imkanlar yaradır.
Daha geniş kontekstdə “Zəngəzur” mövcud nəqliyyat və qazmarşrutlarının elektrik analoquna çevrilir və bu marşrutlarAzərbaycanı tədricən Şərqlə Qərb arasında enerji logistikasıqovşağına çevirir. Əgər əvvəllər əsas diqqət təbii qaz ixracınayönəlmişdisə, indi transsərhəd elektrik enerjisi ticarəti üçüninfrastruktur formalaşdırılır.
Türkiyə üçün bu, idxal mənbələrinin genişlənməsi və enerjibalansının çevikliyinin artırılması deməkdir. Şərq istiqamətindənəlavə tədarüklər generasiyanı şaxələndirməyə, daxili güclərə düşənyükü azaltmağa və daha çox bərpa olunan enerjini inteqrasiya etməyəimkan verir. Perspektivdə Türkiyə şəbəkəsi Avropaya sonrakıtədarüklər üçün tranzit platforması rolunu oynaya bilər.
Avropa ölkələri üçün layihə ənənəvi tədarükçülərdən kənarda yenimarşrutlar və enerji mənbələrinin axtarışı kontekstində əhəmiyyətkəsb edir. Xəzər regionundan, xüsusilə su və günəş resurslarındanistifadə edilməklə istehsal olunan elektrik enerjisinin idxalıAİ-nin karbonsuzlaşdırma kursuna və sistemlərarası bağlantılarıninkişafına uyğundur. Bərpa olunan enerji mənbələrinin payınınartdığı şəraitdə çevik transsərhəd xətlər enerji sistemlərininbalanslaşdırılmasında mühüm alətə çevrilir.
Beləliklə, “Zəngəzur” xətti sırf infrastruktur obyektiçərçivəsindən kənara çıxır. O, Cənubi Qafqazı, Türkiyəni və Avropabazarlarını birləşdirən yeni enerji məkanının əsasınıformalaşdırır. Azərbaycan üçün bu, tranzit və ixrac mərkəzi rolununmöhkəmlənməsi, Türkiyə üçün əlavə güclər və şaxələndirmə, Avropaüçün isə etibarlı və potensial olaraq “yaşıl” tədarüklərin daha birmənbəyi deməkdir.
Layihə həyata keçirildikcə regionun enerji xəritəsi dahaqarşılıqlı əlaqəli hala gəlir. Və məhz bu cür birləşdiricilayihələr, ayrı-ayrı elektrik stansiyalarından daha çox, müasirenergetikada real güc balansını müəyyənləşdirir.
