Bir çoxumuz Mirzə Fətəli Axundzadə adına Milli Kitabxananın - Bakının tam mərkəzində yerləşən, ölkənin əsas kitab xəzinəsinin - yanından dəfələrlə keçmişik. Öz işlərimizi görməyə tələsmiş, "Sahil" bağı yaxınlığında görüşlər təyin etmiş, kitabxananın ciddi və monumental memarlığına heyranlıqla baxmışıq... Və demək olar ki, hər dəfə baxışımız yuxarıya - lodjiyalarda sanki zamanın keşikçiləri kimi donub qalmış, dünya və Azərbaycan mədəniyyətinin görkəmli nümayəndələrinin daş fiqurlarının yer aldığı möhtəşəm fasada yönəlib. Bəs düşünmüşük ki, orada kimin heykəlləri ucaldılıb və onların müəllifləri kimlərdir?
Day.Az oxucularına Arif Quluzadənin fotoları ilə müşayiət olunan çox maraqlı bir material təqdim edir.
Milli Kitabxananın tarixi 23 may 1923-cü ildən başlayır. Fəaliyyətinin ilk illərində o, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının binasında cəmi bir neçə otaqda yerləşirdi ki, bu da şübhəsiz inkişaf imkanlarını məhdudlaşdırırdı.
1939-cu ildə kitabxanaya görkəmli Azərbaycan mütəfəkkiri, dramaturqu və naşiri Mirzə Fətəli Axundzadənin adı verildi. Zamanla kitab fondunun həcmi sürətlə artdı, oxucuların sayı çoxaldı və yeni, geniş bir binaya ehtiyac açıq şəkildə hiss olunmağa başladı.
Müasir kitabxana binası 1960-cı ildə görkəmli memar Mikayıl Hüseynovun layihəsi əsasında inşa edildi. Tikintinin yerinin seçilməsində və həyata keçirilməsində tanınmış yazıçı Süleyman Rəhimov mühüm rol oynadı. Artıq 1961-ci ilin əvvəlində kitabxana yeni binada fəaliyyətə başladı.
Burada yaradılmış şərait və yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin əməyi kitabxananın ölkənin əsas mədəni və intellektual mərkəzlərindən biri kimi gələcək inkişafı üçün möhkəm zəmin yaratdı.
Binanın cənub fasadı Xaqani küçəsinə baxır və "Sahil" bağına açılan mənzərə yaradır, şərq fasadı isə Rəşid Behbudov küçəsinə yönəlib. Burada, onun adını daşıyan Dövlət Mahnı Teatrı yerləşir və əfsanəvi ifaçının şərəfinə abidə ucaldıldı.
Məhz kitabxananın fasadları dövrün təkcə memarlıq deyil, həm də bədii manifestinə çevrilib. Geniş terrasda, fasadların lodjiyalarında Azərbaycan və dünya mədəniyyətinin görkəmli nümayəndələrini təmsil edən 15 heykəl yerləşdirilib. Soldan sağa onlar aşağıdakı ardıcıllıqla düzüldü:
Nizami Gəncəvi (1141-1209) - Azərbaycan şairi
Şota Rustaveli (XII əsr) - gürcü şairi
Aleksandr Puşkin (1799-1837) - rus şairi
Məhsəti Gəncəvi (XII əsr) - Azərbaycan şairəsi
Dmitri Mendeleyev (1834-1907) - rus alimi
Həsən bəy Zərdabi (1842-1907) - Azərbaycan maarifçisi
Maksim Qorki (1868-1936) - rus yazıçısı
Üzeyir Hacıbəyli (1885-1948) - Azərbaycan bəstəkarı
Səməd Vurğun (1906-1956) - Azərbaycan şairi
Bülbül (1897-1961) - Azərbaycan opera müğənnisi
Niyazi (1912-1984) - Azərbaycan dirijoru və bəstəkarı
Rəsul Rza (1910-1981) - Azərbaycan şairi
Mirzə Ələkbər Sabir (1862-1911) - Azərbaycan şairi
Əcəmi Naxçıvani (XII əsr) - Azərbaycan memarı
Soltan Məhəmməd (XVI əsr) - Təbriz miniatür məktəbinin nümayəndəsi.
Bu monumental sənət əsərlərin müəllifləri Azərbaycan heykəltəraşlığının tanınmış ustaları - Əhməd Tsalikov, Elmira Hüseynova, Həyat Abdullayeva, Namiq Dadaşov və Zakir Əhmədovdur.
Qeyd edək ki, şərq fasadının lodjiyasında yerləşən Bülbül, Niyazi, Rəsul Rza, Əcəmi Naxçıvani, Mirzə Ələkbər Sabir və Soltan Məhəmməd heykəlləri əsas cənub fasadındakı heykəllərdən daha sonralar quraşdırılıb.
