Bakı. Trend:
Azərbaycan ilə İsrail arasında münasibətlər postsovet məkanındanadir və özünəməxsus strateji tərəfdaşlıq nümunələrindən biri hesabolunur. Coğrafi baxımdan bir-birindən uzaqda yerləşən, fərqlimədəni və dini mühitlərə malik olan bu iki ölkəni birləşdirən əsasfaktorlar praqmatik maraqlar, qarşılıqlı etimad və uzunmüddətliəməkdaşlıq strategiyasıdır. Son illərdə münasibətlərin həm siyasi,həm iqtisadi, həm də hərbi-texniki sahələrdə dərinləşməsitərəflərin bu əlaqələri sırf taktiki deyil, strateji səviyyədəqurduğunu göstərir.
Bunu Trend-əaçıqlamasında politoloq Azər Qarayev deyib.
"2026-cı il yanvarın 26-da Azərbaycan Respublikasının Prezidentiİlham Əliyevin İsrail Dövlətinin xarici işlər naziri Gideon Saarıqəbul etməsi də məhz bu xəttin davamı kimi qiymətləndirilə bilər.Görüş zamanı bir neçə gün əvvəl Davosda Azərbaycan və İsrailprezidentləri arasında baş tutmuş görüşün məmnunluqla xatırlanması,ikitərəfli gündəliyin geniş spektrini əhatə edən məsələlərinmüzakirəsi, münasibətlərin institusional səviyyədəmöhkəmləndirildiyini göstərən mühüm diplomatik siqnaldır.Azərbaycan-İsrail münasibətlərinin əsas sütunlarından biri siyasisahədə formalaşmış qarşılıqlı etimaddır. Azərbaycan müstəqillikqazandıqdan sonra İsrail bu ölkənin suverenliyini tanıyan ilkdövlətlərdən biri olub. Tərəflər arasında rəsmi diplomatikmünasibətlər 1992-ci ildə qurulub və bu tarixdən etibarən əlaqələryüksələn xətt üzrə inkişaf edib", - o bildirib.
Onun sözlərinə görə, İsrail Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü açıqşəkildə dəstəkləyən dövlətlər sırasındadır. Xüsusilə 44 günlükVətən müharibəsi zamanı İsrailin rəsmi mövqeyi və əvvəlki illərdəgöstərilən siyasi dəstək Bakıda yüksək qiymətləndirilib. Bununlayanaşı, Azərbaycan da Yaxın Şərq məsələlərində balanslı, praqmatikvə prinsipial mövqe nümayiş etdirərək İsraillə münasibətləriregiondakı geosiyasi risklər fonunda qoruyub saxlayıb. Prezidentİlham Əliyev - Gideon Saar görüşü, bir neçə gün öncə isə ikiölkənin prezidentlərinin görüşü də bu siyasi dialoqun davamlıxarakter daşıdığını təsdiqləyir", - o bildirib.
A.Qarayev qeyd edib ki, Azərbaycan-İsrail münasibətlərinin ənreal və praktik sahələrindən biri iqtisadiyyatdır.
"İsrail uzun illərdir Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşlarındanbiri olaraq qalır. Xüsusilə enerji sektoru bu əməkdaşlığın əsasdayağıdır. İsrailin neft tələbatının əhəmiyyətli hissəsi məhzAzərbaycan nefti hesabına ödənilir. Bu fakt təkcə iqtisadi deyil,həm də strateji enerji təhlükəsizliyi kontekstində mühüm əhəmiyyətdaşıyır. Digər tərəfdən, İsrail Azərbaycana yüksək texnologiyalar,kənd təsərrüfatı innovasiyaları, su resurslarının idarə olunmasısahəsində qabaqcıl təcrübə təqdim edir. Su qıtlığı şəraitindəinkişaf etmiş İsrail texnologiyalarının Azərbaycan üçün xüsusiləaktual olduğu danılmazdır. Damcılı suvarma sistemləri, ağıllı kəndtəsərrüfatı modelləri və rəqəmsal idarəetmə mexanizmləri bu sahədəəməkdaşlığın perspektiv istiqamətləridir. Gideon Saarın səfərzamanı böyük biznes və işgüzar dairələrin nümayəndələri iləbirlikdə Bakıya gəlməsi və Azərbaycan-İsrail biznes forumununkeçirilməsi iqtisadi əlaqələrin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.Bu, artıq münasibətlərin yalnız dövlət səviyyəsində deyil, özəlsektorlar arasında da dərinləşdiyini göstərən mühüm göstəricidir",- o bildirib.
Politoloq vurğulayıb ki, Azərbaycan-İsrail münasibətlərinin ənhəssas, lakin eyni zamanda ən strateji sahələrindən birihərbi-texniki əməkdaşlıqdır.
"İsrail uzun illərdir Azərbaycan üçün əsas silah və hərbitexnologiya tədarükçülərindən biridir. Pilotsuz uçuş aparatları(PUA), kəşfiyyat sistemləri, elektron müharibə vasitələri və digəryüksək texnoloji hərbi məhsullar Azərbaycan ordusununmodernləşməsində mühüm rol oynayıb. Xüsusilə 2020-ci il Vətənmüharibəsində İsrail istehsalı olan texnologiyaların effektivliyibu əməkdaşlığın real nəticələrini ortaya qoydu. Bu faktAzərbaycan-İsrail münasibətlərinin yalnız diplomatik və iqtisadideyil, eyni zamanda real təhlükəsizlik arxitekturasınaəsaslandığını göstərir. İsrail üçün də Azərbaycan stratejitərəfdaşdır. Cənubi Qafqazda sabit, proqnozlaşdırılan və müstəqilxarici siyasət yürüdən Azərbaycan İsrailin regional maraqlarıbaxımından etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir. Bu mənada tərəflərintəhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı qarşılıqlı maraqlara əsaslanır.Azərbaycan-İsrail münasibətlərinin unikal cəhətlərindən biri dəhumanitar və ictimai müstəvidə formalaşmış müsbət fondur.Azərbaycanda yaşayan yəhudi icması tarixən dövlət tərəfindənqorunub, onların dini, mədəni və ictimai fəaliyyətləri üçün bütünşərait yaradılıb. Quba yəhudiləri, Bakı yəhudi icması və digəricmalar Azərbaycanın multikultural modelinin real nümunələridir.Gideon Saarın Prezident İlham Əliyevə məhz bu məsələyə görətəşəkkür etməsi təsadüfi deyil. İsrail üçün dünyanın müxtəlifölkələrində yəhudi icmalarının təhlükəsizliyi və rifahı xüsusihəssas mövzudur. Azərbaycanın bu sahədə nümunəvi ölkə kimigöstərilməsi ikitərəfli münasibətlərə əlavə mənəvi və siyasi dəyərqatır", - Azər Qarayev bildirib.
O qeyd edib ki, bu faktor həm də Azərbaycanın beynəlxalq imicinəmüsbət təsir göstərir. Multikulturalizm, dini tolerantlıq və etnikmüxtəliflik sahəsində real təcrübə təqdim edən Azərbaycan İsrailkimi dövlətlə münasibətlərdə bu dəyərləri siyasi kapitala çevirəbilib.
"Son illərdə Azərbaycan-İsrail gündəliyində yeni istiqamət kimisüni intellekt və rəqəmsal texnologiyalar ön plana çıxır. İsrail busahədə qlobal liderlərdən biri hesab olunur. Startap ekosistemi,hərbi və mülki texnologiyaların sintezi, rəqəmsal innovasiyalarİsrail iqtisadiyyatının əsas dayaqlarındandır. Azərbaycan isə öznövbəsində rəqəmsal transformasiya, “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd”konsepsiyalarını dövlət siyasətinin prioritetinə çevirib. Qarabağvə Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən layihələr bu istiqamətdə realplatforma rolunu oynaya bilər. İsrail texnologiyalarının bubölgələrdə tətbiqi əməkdaşlığa yeni strateji məzmun qazandırabilər. Ümumilikdə, Azərbaycan–İsrail münasibətləri ideolojiyaxınlıqdan daha çox praqmatik maraqlara, qarşılıqlı faydaya vəuzunmüddətli strateji düşüncəyə əsaslanır. Bu münasibətlərdəemosional ritorikadan çox, real nəticələr və konkret layihələr önplandadır. Məhz bu səbəbdən tərəflər arasında əlaqələr regionalböhranlardan və geosiyasi dalğalanmalardan nisbətən az təsirlənir",- o bildirib.
Politoloq vurğulayıb ki, Prezident İlham Əliyev ilə Gideon Saararasında keçirilən görüş bir daha göstərdi ki, bu münasibətlərtəsadüfi deyil, sistemli və planlı xarakter daşıyır.
"Siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq, hərbi tərəfdaşlıq vəhumanitar əlaqələrin sintezi Azərbaycan-İsrail münasibətləriniCənubi Qafqaz və Yaxın Şərq kontekstində xüsusi strateji modeləçevirir. Bu modelin əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, o, ideolojibloklaşmaya deyil, qarşılıqlı maraqların balansına söykənir. Məhzbuna görə də Azərbaycan-İsrail tərəfdaşlığı təkcə ikitərəflimünasibət deyil, həm də regionda sabitlik və təhlükəsizlikbaxımından mühüm geosiyasi faktora çevrilməkdədir", - A.Qarayevəlavə edib.
