Arxeoloqlar Het imperiyasının paytaxtı Xattusada naməlum dilə aid mətn fraqmenti aşkarlayıblar...
Poliqon xəbər verir ki, Türkiyə ərazisində yerləşən, Het imperiyasının qədim paytaxtı Xattusada aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı müasir elmə indiyədək məlum olmayan qədim dilə aid mətn fraqmenti aşkar edilib. “Popular Mechanics” nəşrinin yazdığına görə, tapıntı uzun illərdir gil lövhələrin üzə çıxarıldığı qazıntı sahəsində aparılan tədqiqatlar zamanı müəyyən olunub.
Məlumata görə, alimlər mixi yazı ilə yazılmış gil lövhələri araşdırarkən rituallara aid mətndə əvvəllər tanınmayan dilə məxsus hissə müəyyən ediblər. Xattusa gec Tunc dövrünün (təxminən e.ə. 1650–1200-cü illər) ən güclü dövlətlərindən biri olan Het imperiyasının paytaxtı olub və artıq uzun müddətdir ki, qədim yazılı mənbələrin əsl xəzinəsi kimi tanınır.
Arxeoloqlar bu ərazidən on minlərlə gil lövhə çıxarıblar. Onların böyük əksəriyyətində hind-avropa dilləri arasında ən qədimi sayılan het dilində mətnlər yer alır. Bununla yanaşı, luv dili, pala dili və hatt dili kimi digər dillərdə yazılmış sənədlər də bölgənin zəngin dil müxtəlifliyindən xəbər verir və elmi baxımdan böyük maraq doğurur.
Yeni tapıntı isə rituallardan birinə aid mətndə yer alan, hələlik tam deşifrə olunmamış naməlum dil fraqmenti ilə bağlıdır. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, mətnin məzmunu hələ sirr olaraq qalır, lakin linqvistlər artıq müəyyən ediblər ki, bu dil hind-avropa dillərinin Anadolu qoluna aiddir. Bu qol həmçinin het, luv və bölgədə mövcud olmuş digər qədim dilləri də əhatə edir.
Ekspertlər bildirirlər ki, Hetlər tez-tez dini ayinləri və duaları özlərinə yad və ya “xarici” hesab olunan dillərdə qeydə alıblar. Bu isə yaxın xalqların və ya vassal ərazilərin dini və mədəni praktikalarının Het paytaxtında əks olunması ilə bağlı ola bilər. Bu baxımdan tapıntı təkcə linqvistik baxımdan deyil, həm də qədim Anadolunun mədəni və etnik əlaqələrini anlamaq üçün mühüm mənbə sayılır.
Araşdırmalara görə, sözügedən dilin mənşəyi ehtimal ki, keçmiş Het imperiyasının şimal-qərb sərhədlərinə yaxın yerləşən Kalasma bölgəsi ilə bağlıdır. Aşkarlanmış fraqmentlər həmin ərazidə çoxdilli mühitin mövcud olduğunu və yerli icmaların rəsmi het dili ilə yanaşı, öz ana dillərindən də istifadə etdiklərini göstərir.
Hazırda bu dilə aid yalnız bir fraqment məlumdur. Bununla belə, alimlər gələcək qazıntılar və digər gil lövhələrin təhlili nəticəsində əlavə materialların tapılacağına və bu qədim dilin quruluşu, söz ehtiyatı barədə daha geniş məlumat əldə olunacağına ümid edirlər. Bu isə gec Tunc dövründə mövcud olmuş dil müxtəlifliyi haqqında təsəvvürləri əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə bilər.
Poliqon.info
