Xaqani Cəfərli: "Tramp administrasiyası yeni dünya düzəninə qarşı dayanan rejimləri təhlükə hesab edir"
ABŞ-ın siyasəti niyə bu gün bu vəziyyətə gəlib çıxıb? 2015-ci ildə Obama prezident olarkən Kubanın liderlərindən biri olan Raul Kastro ilə çox mehriban görüşüb danışmışdı. İndi isə Tramp həmin Raul Kastro barədə terror cinayətləri ilə bağlı həbs qərarı çıxarır. Niyə belə ziddiyyət yaranıb?
Bu ziddiyyəti anlamaq üçün əvvəlcə hər iki addımın arxasındakı məntiqi ayrı-ayrılıqda nəzərdən keçirmək lazımdır.
Obama 2015-ci ildə Kubaya münasibətdə tarixi bir siyasət dəyişikliyi həyata keçirdi. Onun əsas arqumenti sadə idi: yarım əsrlik embarqo və təcrid siyasəti Kubada rejimi dəyişdirmədi, əksinə Kastro ailəsini hakimiyyətdə möhkəmləndirdi. Obama hesab edirdi ki, əlaqələrin açılması, ticarətin genişlənməsi və Kubaya amerikalı turistlərin, ideyaların, pulun axması rejimi içindən yavaş-yavaş dəyişdirə bilər. Bu yanaşma idealist deyil, məhz pragmatik bir hesablamaya əsaslanırdı. Əlaqə qurmaq Kastronun cinayətlərini bağışlamaq deyildi, sadəcə fərqli bir vasitəyə müraciət idi.
Trampın yanaşması isə tamamilə fərqli bir siyasi məntiqə söykənir. Tramp artıq 2017-ci ildə birinci prezidentliyi dövründə Obamanın Kuba açılımını geri aldı. İndi isə Raul Kastro barəsində həbs qərarı çıxararaq məsələyə hüquqi-cinayət müstəvisindən yanaşır. Bunun arxasında bir neçə amil var. Birincisi, Florida siyasəti: Kubadan gəlmiş sürgündəkilər və onların nəsilləri Florida seçici bazasının mühüm hissəsini təşkil edir və bu seçici kütləsi Kastro rejiminə qarşı son dərəcə sərt mövqedədir. İkincisi, Trampın ali siyasi fəlsəfəsi güc nümayişinə, yumşaq yanaşmadan imtinaya əsaslanır. Üçüncüsü, Venesuela, Nikaraqua və Kuba üçbucağına qarşı regional bir təzyiq strategiyası mövcuddur.
Lakin bu ziddiyyətin daha dərin bir səbəbi var: ABŞ-ın Kubaya münasibəti heç vaxt ardıcıl, dövlətçilik prinsiplərinə əsaslanan bir siyasət olmayıb. Hər yeni prezident bu məsələyə demək olar ki, sıfırdan başlayır, çünki Kuba siyasəti ABŞ-da strateji maraqdan çox daxili siyasi hesablamaların girovuna çevrilib. Obama Kuba siyasətini dəyişdirəndə Konqresdən keçirə bilmədiyinə görə bunu əsasən icra fərmanları vasitəsilə etdi. Bu o demək idi ki, arxasınca gələn prezident eyni addımlarla hər şeyi geri ala bilərdi ki, Tramp da məhz bunu etdi.
Raul Kastronun şəxsi tarixinə gəlincə, o, qardaşı Fidel Kastrodan fərqli olaraq həmişə daha soyuqqanlı, daha texnokratik bir lider kimi təsvir edilib. Obama ilə görüşü zamanı o, artıq Kubanın rəsmi dövlət başçısı idi. Trampın indi onun barəsində həbs qərarı çıxarması, ehtimal ki, konkret yeni sübut əsasında deyil, siyasi mesaj vermək məqsədi ilə həyata keçirilir. Belə qərarların icra edilmə ehtimalı sıfıra yaxındır, lakin simvolik gücü böyükdür.
Nəticə etibarilə bu ziddiyyət ABŞ xarici siyasətinin struktur problemini ortaya qoyur: hakimiyyət dəyişdikcə strateji davamlılıq itir, uzunmüddətli dövlət maraqları cari siyasi hesablamaların arxasında qalır. Obama ilə Tramp arasındakı fərq yalnız şəxsiyyət fərqi deyil, bu iki lider ABŞ-da eyni dövlətə münasibətdə iki tamamilə fərqli ideoloji cəbhəni təmsil edir. Kuba isə bu daxili mübarizənin onilliklərdir üzərində aparıldığı bir siyasi meydana çevrilib.
Politoloq Xaqani Cəfərli məsələ ilə bağlı "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirdi ki, “ABŞ-da Kubaya yönəlik iki baxış mövcuddur. Bir yanaşma bundan ibarətdir ki, Kubadakı rejim ABŞ-ın maraqlarına təhdid imkanı yaradır. Digər yanaşma isə belədir ki, ABŞ Kuba ilə normal münasibət qura bilər. Bu mənada Barak Obama ilə Donald Tramp fərqli görüşləri təmsil edirlər. Xüsusilə də yeni dünua düzənində Qərb yarımkürəsini tamamilə ABŞ-ın təsir dairəsinə aid edən Tramp adminstarsiyası bu nizama qarşı dayanacaq rejimləri təhlükə hesab edir. Maduro rejiminə qarşı əməliyyatın da, Raul Kastroya qarşı işə salınmış zərərszziləçdirmə siyasətinin məğzində də bu dayanır".
Dəniz NƏSİRLİ
