Filippindəki ucqar bir adada unikal bir təcrübə hazırlanır.
Belə ki, orada süni intellekt tərəfindən idarə olunan dünyanın ilk mikromillətinin yaradılması planlaşdırılır.
“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, bu ada cəmi 3,6 kvadrat kilometr ərazini əhatə edən və Filippinin qərbindəki mənzərəli Palavan arxipelaqında yerləşən Sensay adasıdır. Palavanın özü ölkənin ən gözəl bölgələrindən biri hesab olunur. 1700-dən çox ada, firuzəyi laqunlar, ağ çimərliklər və sıx tropik meşələr hər il dünyanın hər yerindən minlərlə turisti cəlb edir.
Lakin indi bu adalardan biri kurort kimi deyil, süni intellekt "hökuməti" tərəfindən qərarların veriləcəyi ilk ərazi kimi tarixə düşə bilər.
Ada 2025-ci ildə çatbotlar və rəqəmsal personajlar hazırlayan süni intellekt şirkəti Sensay-ın qurucusu, britaniyalı sahibkar Den Tomson tərəfindən satın alınıb. Onun məqsədi öz rəqəmsal qanunları, iqtisadiyyatı və idarəetmə sistemi ilə tam hüquqlu bir mikromillət yaratmaqdır.
Layihəyə məşhur tarixi şəxsiyyətlərin bənzərliyində yaradılmış 17 süni intellekt personajından ibarət şura rəhbərlik edəcək. Bunlara Uinston Çörçill, Eleanor Ruzvelt, Markus Avreliy, Nelson Mandela, Leonardo da Vinçi, Sun Tzu və Mahatma Qandinin rəqəmsal versiyaları daxildir.
Hər bir süni intellekt modeli öz "prototipinin" əsl çıxışları, mətnləri, fəlsəfəsi və tarixi baxışları üzərində təlim keçib. Yaradıcılar bu rəqəmsal şəxsiyyətlərin siyasi məsələləri müzakirə etdiyini, bir-biri ilə müzakirə etdiyini, ideyalar təklif etdiyini və adanın konstitusiyasındakı dəyişikliklərə səs verdiyini təsəvvür edirlər.
Tomson hesab edir ki, belə bir sistemin ənənəvi siyasətdən daha obyektiv olma potensialı var.
"Biz lobbiçilər olmadan, şəxsi mənfəət və ya gizli maraqlar olmadan - qərarlar mümkün qədər obyektiv şəkildə və yalnız bu şəxslərin tarixi dəyərlərinə əsaslanaraq qəbul edildikdə nələrin baş verəcəyini görmək istəyirik", - deyə sahibkar “CNN Travel”-ə verdiyi müsahibədə izah edib.
Layihənin yaradıcıları iddia edirlər ki, süni intellekt məlumatlara, ədalətə və şəffaflığa əsaslanan siyasətlər formalaşdıra biləcək. Bütün qərarlar "ədalət baxımından yoxlanılmalı" və sistemin özü korrupsiyadan və siyasi manipulyasiyadan azad olmalıdır.
Lakin hətta Tomsonun özü də təcrübənin təhlükəli ola biləcəyini etiraf edir.
Hazırda süni intellekt şurasının birbaşa fiziki nəzarəti yoxdur. Onun qərarları insan vasitəçiləri tərəfindən həyata keçirilir. Lakin gələcəkdə layihə süni intellekti bank kartlarına, kriptovalyuta cüzdanlarına və maliyyə sistemlərinə qoşmağı planlaşdırır ki, bu da rəqəmsal hökumətə xidmətlər üçün müstəqil şəkildə ödəniş etməyə, işçiləri işə götürməyə və adanın iqtisadiyyatını idarə etməyə imkan verir.
Məhz bu perspektiv tənqidçilər arasında ciddi narahatlıqlar doğurub.
"Əgər süni intellekt birdən silah almağa və qonşu adalara hücum etməyə başlasa, bu, çox pis bir vəziyyət olardı", -deyə Tomson etiraf edir.
Potensial təhlükəli qərarların qarşısını almaq üçün layihəyə artıq "İnsan Nəzarəti Şurası" adlanan Məclisi daxil edib. O, süni intellekt hökumətinin qərarlarını təhlükəli və ya etik olmayan hesab edildikdə ləğv edə biləcək doqquz seçilmiş üzvdən ibarətdir.
Layihə hələlik beynəlxalq səviyyədə tanınmır və ya rəsmi dövlət statusuna malik deyil. Buna baxmayaraq, Sensay artıq elektron yaşayış üçün müraciətləri qəbul etməyə başlayıb və maraq gözlənilmədən yüksək olub.
Tomsonun sözlərinə görə, adada 12 mindən çox insan potensial elektron rezident kimi qeydiyyatdan keçib.
Elektron yaşayış istifadəçilərə adada daimi yaşayış yeri olmadan onlayn xidmətlərdən istifadə etməyə və layihənin iqtisadiyyatında iştirak etməyə imkan verən rəqəmsal şəxsiyyəti nəzərdə tutur.
Sahibkar özü etiraf edir ki, marağın belə bir artımını gözləmirdi.
"Düşünürəm ki, bu, getdikcə daha çox insanın hökumətlərinə olan etibarını itirməsi ilə bağlıdır", - deyə o bildirib.
Hazırda adada yalnız bir nəfər daimi yaşayır. O, layihə nümayəndələri tərəfindən sadəcə "Mayk adlı bir oğlan" kimi adlandırılır və baxıcıdır.
Lakin Sensay yaxın illərdə fəal şəkildə inkişaf etdirməyi planlaşdırır. Tomsonun 30-a qədər villa tikmək, adanı təkcə eksperimental süni intellekt ərazisinə deyil, həm də Palavanı ziyarət edən səyahətçilər üçün lüks turizm məkanına çevirmək istəyir.
Layihənin fiziki olaraq istifadəyə verilməsinin birinci mərhələsi bu il xüsusi "müşahidəçi vizaları"nın tətbiqi ilə başlayacaq. Bunlar rəqəmsal sakinlərin adaya şəxsən baş çəkməsinə və layihənin inkişafını izləməsinə imkan verəcək.
Daha sonra yaradıcılar bərpa olunan enerji ilə işləyən muxtar, ekoloji cəhətdən təmiz elektrik şəbəkələri və açıq tədqiqat laboratoriyaları yerləşdirməyi planlaşdırırlar.
Layihənin yol xəritəsinə əsasən, 2027-ci ilə qədər tam funksional rəqəmsal rezidentura sistemi fəaliyyətə başlamalı, ada tamamilə bərpa olunan enerji mənbələrinə keçəcək və ilk daimi sakinlər və tədqiqat icmaları yaranmağa başlayacaq.
Layihənin yaradıcıları əmindirlər ki, Sensay yalnız texnoloji təcrübə deyil, həm də modifikasiya ola bilər.
Xəzər
“Cebheinfo.az”
