Kral Abdullah Elm və Texnologiya Universitetinin alimləri altı zülalı canlı hüceyrələrə daşıya bilən nanosəsli hissəciklər hazırlayıblar və burada onlar birlikdə miniatür "dərman fabriki" kimi işləyərək terapevtik istifadə üçün tədqiq olunan bioaktiv birləşmə olan violasein istehsal edirlər.
Hafta.az yazır ki, KAUST-un saytında bu yaxınlarda dərc edilmiş xəbərdə ətraflı izah edilən tapıntılar, gələcək terapiyaların bir gün yalnız lazım olduqda birbaşa bədən daxilində müalicə birləşmələri yarada biləcəyinin erkən nümayişini təqdim edir.
Tədqiqatçılar bildiriblər ki, bu yanaşma nəticədə müalicələrin xəstəlik yerində daha dəqiq hərəkət etməsinə imkan verə bilər və sağlam toxumaya arzuolunmaz təsirləri azaldır.
"Advanced Materials" jurnalında dərc olunan tədqiqat, uzun müddətdir davam edən tibbi problemi həll etmək üçün nanotexnologiya, materialşünaslıq və biomühəndisliyi birləşdirir: koordinasiyalı bioloji funksiyaları yerinə yetirə bilmələri üçün hüceyrələrə eyni vaxtda birdən çox zülal çatdırırlar.
Tədqiqatçılar altı zülalı metal-üzvi çərçivələr və ya MOF kimi tanınan məsaməli, süngər kimi hissəciklərin içinə yığaraq, sintetik orqanoidlər - canlı hüceyrələrdə tapılan funksiyaları təqlid edən mühəndislik strukturları yaratdılar.
Məməli hüceyrələrinin içərisinə daxil olduqdan sonra zülallar aktiv qalıb və ardıcıl olaraq sadə amin turşusunu violaseinə çevirmək üçün işləyib. Tədqiqatçıların fikrincə, bu, canlı hüceyrələrə çatdırılan ən mürəkkəb multiprotein sistemi və "protein yolu transplantasiyasının" ilk nümunəsidir.
KAUST-un baş tədqiqatçısı və tədqiqatın müvafiq müəlliflərindən biri olan Rayk Qrunberq deyib: "Bu, bir az gözlənilməz idi. Zülalın hüceyrəyə çatdırılması fərdi zülallar üçün kifayət qədər çətindir, buna görə də tədqiqatçılar adətən bir və ya ikidən çox cəhd belə etmirlər. Burada göstərdiyimiz odur ki, bütöv bir inteqrasiya olunmuş zülal sistemini götürüb insan hüceyrələrinə vahid funksional vahid kimi gətirə bilərik".
KAUST-un kimya elmləri professoru Nivin Xaşab, ənənəvi MOF materialları zülalların aktivliyini itirməsinə səbəb olduqdan sonra komandanın əsas texniki maneələri dəf etdiyini söyləyib.
"Daha məsaməli, süngər kimi bir çərçivə hazırlayaraq, sistemin nəhayət nəzərdə tutulduğu kimi işləyə biləcəyi bir mühit yarada bildik", - o deyib.
Tədqiqatçılar platformanın tənzimlənə bilən şəkildə hazırlandığını və alimlərə zülalların hüceyrələr daxilində necə qarşılıqlı təsir göstərdiyini dəqiq tənzimləməyə imkan verdiyini, potensial olaraq müəyyən xəstəliklərə uyğunlaşdırılmış proqramlaşdırıla bilən terapiyalar üçün yol açdığını söyləyiblər.
KAUST-un bioelmlər üzrə professoru və digər müvafiq müəllif Stefan T.Arold layihənin biologiya və materialşünaslıq sahəsindəki təcrübənin birləşdirilməsinin yeni terapevtik yanaşmaları necə aça biləcəyini nümayiş etdirdiyini söyləyib.
İş hələ də erkən mərhələdədir və klinik istifadədən əvvəl əlavə təsdiq tələb etsə də, tədqiqatçılar bunun bədənin digər yerlərində yan təsirləri minimuma endirərkən birbaşa xəstə toxumanın içərisində faydalı birləşmələr istehsal edə bilən gələcək müalicələrə işarə etdiyini söyləyiblər.
KAUST komandası sistemin terapevtik potensialını araşdırmaq üçün davam edən səylərin bir hissəsi olaraq növbəti dəfə heyvan modellərində sınaqdan keçirməyi planlaşdırır.
