...Qoxu itkisi sadəcə bir narahatlıq deyil; bu, yaddaş problemlərindən çox əvvəl ortaya çıxan Alzheimer xəstəliyinin mümkün erkən əlamətidir.
Alman alimləri bunun niyə baş verdiyini kəşf ediblər və daha erkən diaqnoz üçün yol açıblar.
SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə Science Daily yazıb.Alimlərin kəşf etdikləri…
Alman Neyrodegenerativ Xəstəliklər Mərkəzinin (DZNE) və Münhen Lüdviq Maksimilian Universitetinin tədqiqatçıları Alzheimerin erkən mərhələlərində beyindəki immun hüceyrələrinin - mikroqliyanın - qoxu qavrayışından məsul olan sinir liflərinə hücum etməyə başladığını aşkar ediblər. Alimlər üç növ məlumatla işlədilər: xəstəliyin siçan modelləri, vəfat etmiş xəstələrin beyin toxuması və Alzheimer və ya yüngül koqnitiv pozğunluğu olan insanların PET taramaları.
Məhv mexanizmi: immun sistemi bizi necə xəyanət edir…
…Beynin iki sahəsi diqqət mərkəzində idi: qoxu soğanağı (burundan gələn siqnalları emal edir) və lokus coeruleus (yuxu, qan axını və qoxular da daxil olmaqla sensor məlumatların emalını tənzimləyir).
Uzun sinir lifləri lokus coeruleus-dan qoxu soğanağına qədər uzanır. Bu liflər hədəfə çevrilir.
Alzheimer xəstəliyinin yaratdığı anormal neyron aktivliyinə görə, bu liflərin membran tərkibi dəyişir.
Normalda hüceyrənin içərisində olan yağ molekulu fosfatidilserin ifraz olunur.
Bu, mikroqliya üçün “məni ye” siqnalıdır. İmmun hüceyrələri zədələnmiş lifləri “zibil” kimi qəbul edir və məhv edir. Nəticədə, iki əsas beyin bölgəsi arasındakı əlaqə kəsilir və insan qoxuları normal olaraq ayırd etmək qabiliyyətini itirir.
Bu, diaqnoz və müalicə üçün niyə vacibdir?
…Alzheimer xəstəliyində qoxu itkisi əvvəllər müzakirə edilmişdi, lakin səbəbi bəlli deyildi. Alimlər indi bunun arxasında immun mexanizminin olduğunu bilirlər.
Qoxu ilə bağlı problemlər çox erkən mərhələlərdə, idrak funksiyası hələ pozulmadığı zaman yaranır.
Bu kəşf risk qrupundakı xəstələri ilk simptomlar görünməzdən çox əvvəl müəyyən etməyə kömək edə bilər. Erkən diaqnoz müasir müalicələr üçün vacibdir.
Amiloid-beta antikorları bu yaxınlarda ortaya çıxıb, lakin onlar yalnız xəstəliyin erkən mərhələlərində təsirlidir. Müalicə nə qədər tez başlanarsa, uğur şansı bir o qədər yüksək olar.
Sadə bir qoxu testi, diaqnozu təsdiqləmək üçün daha ətraflı müayinələrə (PET müayinələri, serebrospinal maye analizi) ehtiyac duyan xəstələr üçün potensial olaraq skrininq vasitəsinə çevrilə bilər.
Əli Babayev
