Bu gün dünyanın böyük bir hissəsində bazar günü istirahət, ailə görüşləri və sakitlik günü kimi qəbul olunur. İş yerləri bağlanır, ofislər boş qalır, insanlar isə özlərinə və yaxınlarına vaxt ayırırlar. Amma çox az adam düşünür ki, bu adi görünən günün arxasında minilliklərə dayanan dini inanclar, imperiya fərmanları və sosial mübarizələr dayanır.
“Yeni Sabah” xəbər verir ki, bazar gününün istirahət günü kimi formalaşmasının əsas kökləri dini ənənələrə bağlıdır.
Xristian dünyasında bazar günü müqəddəs hesab olunur. İnanca görə, İsa Məsih məhz bazar günü dirilib və bu gün “Rəbbin günü” adlandırılıb. İlk xristian icmaları bazar günləri bir araya gələrək ibadət edirdi.
Bu ənənə rəsmi statusu isə IV əsrdə qazandı. 321-ci ildə Roma imperatoru Konstantin fərman imzalayaraq bazar gününü Roma imperiyasında rəsmi istirahət günü elan etdi.
Fərmana əsasən, dövlət qulluqçuları və şəhər əhalisi həmin gün işləməməli idi. Kənd təsərrüfatı ilə məşğul olanlara isə müəyyən hallarda istisna tətbiq edilirdi. Bu qərar həm dini, həm də siyasi xarakter daşıyırdı – imperator xristianlığı gücləndirmək və imperiyada vahid qayda yaratmaq istəyirdi.
Lakin istirahət anlayışı daha qədimdir. Yəhudi ənənəsində Şabbat – şənbə günü – müqəddəs istirahət vaxtıdır.
Tövrata görə, Tanrı dünyanı altı günə yaradıb, yeddinci gün isə dincəlib. Bu model sonradan digər dinlərə və mədəniyyətlərə də təsir göstərib.
İslam dünyasında isə cümə günü xüsusi əhəmiyyət daşıyır; bir çox müsəlman ölkələrində cümə və ya cümə-şənbə istirahət günü kimi qəbul edilib.
Orta əsrlərdə Avropada bazar günü əsasən dini ibadət və ailə vaxtı idi. Lakin sənaye inqilabı ilə vəziyyət dəyişdi. Fabriklərdə çalışan işçilər həftənin altı, bəzən yeddi günü ağır şəraitdə işləyirdi. XIX əsrdə fəhlə hərəkatları həftəlik istirahət hüququnun tanınmasını tələb etməyə başladı. “Səkkiz saat iş, səkkiz saat istirahət, səkkiz saat yuxu” şüarı geniş yayıldı. Bu mübarizənin nəticəsində bazar günü qanunla qorunan istirahət gününə çevrildi və “həftəsonu” anlayışı formalaşdı.
XX əsrdə isə bir çox ölkələrdə şənbə gününün də yarım və ya tam istirahət elan olunması ilə iki günlük həftəsonu modeli yarandı. Bu dəyişiklik insanların sosial həyatını tamamilə yenidən formalaşdırdı – ailəvi istirahət, kütləvi mədəni tədbirlər, idman yarışları və səyahət mədəniyyəti məhz həftəsonu anlayışı ilə inkişaf etdi.
Maraqlıdır ki, bazar günü istirahət modeli bütün dünyada eyni deyil. ABŞ və Avropanın əksər hissəsində bazar əsas istirahət günüdür. Yaxın Şərqin bəzi ölkələrində isə istirahət cümə və ya cümə-şənbə günlərinə düşür. Bu fərqlər dini və tarixi ənənələrlə bağlıdır.
Bu gün bazar günü artıq təkcə dini ayinlərlə bağlı deyil. O, həm də psixoloji və sosial baxımdan insanların yenilənmə gününə çevrilib. Mütəxəssislər bildirirlər ki, həftədə ən azı bir gün tam istirahət insanın məhsuldarlığını artırır, stressi azaldır və ailə münasibətlərini gücləndirir.
Beləliklə, bazar gününün istirahət günü olması təsadüfi qərar deyil. Bu ənənə qədim dini qaydalardan başlayaraq imperiya fərmanları, sosial mübarizələr və sənaye dövrünün dəyişiklikləri ilə formalaşıb. Minilliklərin süzgəcindən keçən bu gün indi milyonlarla insan üçün sadəcə təqvimdə bir tarix yox, nəfəs alma və yenilənmə fürsətidir.
Aydan Hacı
Telegram kanalımız
