XXI əsrdə su çatışmazlığı qlobal miqyasda ən ciddi problemlərdən birinə çevrilib. İqlim dəyişikliyi, əhali artımı və təbii resurslardan səmərəsiz istifadə su ehtiyatlarının sürətlə azalmasına səbəb olur. Bu vəziyyət xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələrdə daha kəskin hiss olunur və ən çox qadınlar və qızlar üzərində təsirini göstərir.
Qadınlar bir çox cəmiyyətlərdə ailənin su təminatına görə əsas məsuliyyəti daşıyırlar. İçməli su, yemək hazırlanması, gigiyena və sanitariya ehtiyacları üçün onlar uzun məsafələr qət edir, saatlarla növbələrdə gözləyir və ağır fiziki yük daşıyırlar. Bu proses isə onların təhsil, məşğulluq və ictimai həyatda iştirak imkanlarını məhdudlaşdırır.
Mövzuya münasibət bildirən Qadın və Müasir Dünya Mərkəzinin rəhbəri Südabə Şirəliyeva QHT.az -a açıqlamasında qeyd edib ki, su böhranı xüsusilə qadınlar və qızlar üçün gündəlik həyatda ciddi sosial və iqtisadi çətinliklər yaradır.
Statistik məlumatlara görə, dünyada qadınlar və qızlar hər gün ümumilikdə təxminən 200 milyon saatı su toplamağa sərf edirlər. Təmiz suya çıxışın olmaması isə həm sağlamlıq problemlərinə, həm də infeksion xəstəliklərin yayılmasına səbəb olur.
Azərbaycan da bu qlobal proseslərdən kənarda deyil. Xüsusilə Xəzər dənizində su səviyyəsinin azalması və regionlarda içməli suya çıxışla bağlı çətinliklər ölkədə ekoloji və sosial riskləri artırır. Bir çox kənd və ucqar ərazilərdə içməli su təminatında problemlər qalmaqda davam edir. Bu da qadınların gündəlik yükünü daha da ağırlaşdırır, uşaqların təhsil prosesinə də mənfi təsir göstərir.
Son illərdə Xəzər dənizində müşahidə olunan səviyyə azalması iqlim dəyişiklikləri, buxarlanmanın artması və çay axınlarının zəifləməsi ilə əlaqələndirilir. Bu proses sahil ekosistemlərinin deqradasiyasına, balıq ehtiyatlarının azalmasına və iqtisadi fəaliyyətlərin zəifləməsinə gətirib çıxarır.
Eyni zamanda, yeraltı və səth sularının azalması kənd təsərrüfatı məhsuldarlığını azaldır, miqrasiya proseslərini gücləndirir və sosial bərabərsizliyi dərinləşdirir. Bu tendensiyalar su böhranını təkcə ekoloji deyil, həm də sosial və iqtisadi təhlükəsizlik məsələsinə çevirir.
Mövcud vəziyyətin həlli üçün kompleks yanaşma tələb olunur. Dövlət qurumları, vətəndaş cəmiyyəti və beynəlxalq təşkilatların birgə fəaliyyəti ilə su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması, regionlarda suya çıxışın yaxşılaşdırılması və qadınların bu proseslərdə iştirakının gücləndirilməsi vacibdir.
Su həyatın əsas mənbəyidir və onun qorunması gələcək nəsillərin rifahı üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.
Zəhra Ağayeva
