ABŞ-ın Binghamton University və Brigham Young University tədqiqatçılarının qənaətinə görə, erkən yaşlarda sosial izolyasiya beynin funksiyalarını dəyişdirərək yetkinlik dövründə alkoqol istehlakına meyli artıra bilər.
Editor.az xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri Addiction Neuroscience jurnalında dərc olunub.
Məlumdur ki, yeniyetməlik dövrü beynin inkişafı baxımından kritik mərhələdir və sosial qarşılıqlı əlaqələr sinir bağlantılarının formalaşmasında mühüm rol oynayır. Lakin uşaqlıq dövründə yaşanan tənhalığın gələcəkdə asılılıq davranışlarına necə təsir etdiyi mexanizmlər hələ də tam öyrənilməyib.
Tədqiqat çərçivəsində alimlər siçanlar üzərində eksperiment apararaq onları iki qrupa bölüblər: bir qrup digər siçanlarla birlikdə böyüdüyü halda, digər qrup insan yeniyetməlik dövrünə uyğun mərhələdə tam təcrid olunmuş şəraitdə yetişdirilib.
Təcrid şəraitində böyüyən heyvanlar yetkin yaşa çatdıqda daha yüksək narahatlıq əlamətləri göstəriblər. Davranış testlərində onlar açıq sahələrdən qaçaraq daha təhlükəsiz zonalara üstünlük veriblər ki, bu da narahatlıq davranışının klassik göstəricisidir.
Sonrakı mərhələdə alimlər heyvanların alkoqola münasibətini qiymətləndiriblər. Bir neçə həftə ərzində siçanlara su və alkoqol məhlulu arasında seçim imkanı verilib. Nəticələr göstərib ki, təcrid olunmuş heyvanlar alkoqolu seçməyə daha çox meylli olublar.
Eyni zamanda, acı maddə olan kinin əlavə edildikdə hər iki qrupda istehlak səviyyəsinin oxşar dərəcədə azalması müşahidə olunub. Bu isə göstərir ki, sosial izolyasiya alkoqola marağı artırsa da, davamlı və məcburi istehlak davranışı formalaşdırmır.
Bioloji səbəbləri araşdırmaq üçün tədqiqatçılar beynin mükafat sistemi ilə əlaqəli sahəsini analiz ediblər. Xüsusilə motivasiya və həzz hissinin formalaşmasında əsas rol oynayan dopamin neyrotransmitterinə diqqət yetirilib.
Normalda alkoqol bu sahədə dopamin ifrazını azaldır. Lakin təcridə məruz qalan heyvanlarda bu təsirin xeyli zəif olduğu müəyyən edilib. Bu isə onların beyninin alkoqola fərqli reaksiya verdiyini və eyni effekti əldə etmək üçün daha güclü stimula ehtiyac duyduğunu göstərir.
Bundan əlavə, tədqiqat zamanı kişi və dişi fərdlər arasında da fərqlər qeydə alınıb. Dopamin sisteminin alkoqola reaksiyası erkən inkişaf şəraitindən asılı olaraq müxtəlif formalarda özünü göstərib.
Araşdırmanın aparıcı müəllifi Gavin Vaughan və baş müəlliflərdən biri Anushree Karkhanis bildiriblər ki, erkən yaşlarda yaşanan stress beynin alkoqola verdiyi kimyəvi reaksiyanı köklü şəkildə dəyişir.
Alimlərin fikrincə, bu dəyişikliklər neyron reseptorlarının funksional pozuntuları ilə bağlı ola bilər. Lakin dəqiq molekulyar mexanizmlər hələ tam müəyyən edilməyib.
Tədqiqatçılar növbəti mərhələdə bu dəyişikliklərin əsasında duran konkret zülalları və hüceyrə proseslərini müəyyənləşdirməyi planlaşdırırlar. Bu isə xüsusilə uşaqlıq dövründə mənfi təcrübələr yaşamış şəxslərdə alkoqol asılılığının müalicəsi üçün yeni yanaşmaların hazırlanmasına töhfə verə bilər.
//Gülnarə Abasova, Editor.az
