Rusiya Cənubi Qafqazda yeni nəqliyyat layihəsinə qarşı sərt mövqe nümayiş etdirir...
Müəllif: Fərhad Məmmədov
Haqqin.az portalı
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə görüşündən sonra, Yerevana ünvanlanan açıq xəbərdarlıqlar fonunda, TASS Agentliyi Rusiya Federasiyası baş nazirinin müavini Aleksey Overçukun geniş müsahibəsini yayımlayıb.
Bu müsahibədə rusiyalı rəsmi Putinin fikirlərinin arxa planını izah edib və Avropa İttifaqına inteqrasiya kursu götürən Ermənistanın hakim “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyasının seçkilərdə qalib gələcəyi halda ölkəni gözləyə biləcək nəticələri açıqlayıb. Mövcud kursun “səhv” olduğunu göstərmək üçün Overçuk ötən ilin avqustunda Vaşinqtonda əldə edilmiş razılaşmanı nümunə kimi göstərib.
Putinin Paşinyanla görüşündən dərhal sonra Overçuk çıxış etdi
Onun sözlərinə görə, “Beynəlxalq sülh və rifah üçün Tramp təşəbbüsü” (TRIPP) layihəsinin həyata keçirilməsi ilə bağlı sənədin imzalanması Cənubi Qafqazda regional balansı pozub. Overçuk vurğulayıb ki, bu addım 1828-ci ildə imzalanmış Türkmənçay müqaviləsindən bəri formalaşmış tarazlığı sarsıdıb.
Rusiya rəsmisi hesab edir ki, baş nazir müavinləri səviyyəsində üçtərəfli işçi qrupunda Moskvanın iştirakı bütün tərəflərin maraqlarını balanslaşdırmağa imkan verirdi. Onun sözlərinə görə, Rusiyanın kommunikasiya xətlərinin açılması üzrə danışıqlardan kənarlaşdırılması ciddi səhv olub.
“Tramp marşrutu” Kremlin qırmızı xəttidir
Overçuk bildirib ki, “Tramp marşrutu” yalnız Rusiyanın deyil, həm də İranın maraqları üçün təhlükə yaradır. Onun fikrincə, ABŞ-yə Ermənistan ərazisindən keçən nəqliyyat dəhlizi Mərkəzi Asiyadan strateji resursların daşınması və İran üzərində nəzarətin gücləndirilməsi üçün lazımdır.
“Vaşinqton üçün bu marşrut Mərkəzi Asiyadan ABŞ-yə resursların daşınması və İranın şimal sərhədlərinə nəzarət üçün nəzərdə tutulmuş beynəlxalq nəqliyyat dəhlizidir”, – deyə o qeyd edib.
Overçuk əlavə edib ki, bu layihə müxtəlif tərəflər tərəfindən fərqli adlandırılır. Bakı baxımından isə bu, ölkənin iki hissəsini birləşdirəcək, Türkiyə ilə birbaşa əlaqə yaradacaq və Azərbaycanı Avrasiya nəqliyyat-logistika mərkəzinə çevirəcək Zəngəzur dəhlizidir.
Maraqlıdır ki, iki il əvvəl Rusiya bu marşrutun açılmasını öz nəzarəti altında dəstəkləyirdi. Lakin hazırda layihənin ABŞ təsiri altına keçməsi Moskvanın mövqeyinin kəskin dəyişməsinə səbəb olub və Kreml Ermənistanı regional status-kvonu pozmaqda ittiham edir.
Moskva Tehrana arxalanır
Rusiya hesab edir ki, İran ABŞ təzyiqlərinə baxmayaraq mövqelərini qoruyacaq və regionda təsirini gücləndirəcək. Bu kontekstdə Moskva Tehranın Cənubi Qafqazda Rusiyanın maraqlarını dəstəkləyəcəyini və “Tramp marşrutu”nun qarşısını almağa çalışacağını gözləyir.
Overçukun 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsinə istinadı da təsadüfi deyil. Həmin müqavilə ilə İrəvan və Naxçıvan xanlıqları Rusiya imperiyasının nəzarətinə keçmişdi. Bu gün isə Moskva həmin sərhədlər boyunca ABŞ nəzarətində dəhlizin yaradılmasını iki əsrlik nizamın pozulması kimi qiymətləndirir.
Başqa sözlə, Kreml Cənubi Qafqazı hələ də öz təsir zonası kimi görür.
Geosiyasi fon və nəticələr
Moskvanın sərt bəyanatları həm Ermənistanda qarşıdan gələn seçkilərlə, həm də Paşinyan hökumətinin Rusiyanın regiondakı təsirini azaltmağa yönəlmiş siyasəti ilə izah olunur.
Digər tərəfdən, ABŞ və İsrailin İranla qarşıdurması fonunda Kreml hesab edir ki, Vaşinqtonun strateji məqsədləri, o cümlədən İranda rejim dəyişikliyi ehtimalı zəifləyir. İranın isə həm hərbi, həm də siyasi baxımdan davamlılıq nümayiş etdirdiyi vurğulanır.
Bu isə gələcəkdə İranın regionda əsas güc mərkəzlərindən birinə çevrilməsi ehtimalını artırır. Hətta bəzi amerikalı strateqlərin fikrincə, İran dünyanın ən güclü beş dövlətindən birinə çevrilə bilər.
Beləliklə, Moskva hesab edir ki, Tehranla birlikdə Cənubi Qafqazda mövqelərini gücləndirə və ABŞ-nin təşəbbüslərinə qarşı effektiv müqavimət göstərə bilər.
Poliqon.info
