Ekologiyada inzibati mübahisələrdə mediatorun rolu
Ekoloji sahədə inzibati mübahisələr müasir dövrdə getdikcə daha həssas və mürəkkəb xarakter alır. Dövlət qurumlarının qəbul etdiyi qərarlar, vətəndaşların narazılığı və ən əsası – ətraf mühitə təsirlər bəzən ciddi qarşıdurmalar yaradır. Bu qarşıdurmaların arxasında isə təkcə hüquqi deyil, həm də mənəvi və sosial məsuliyyət dayanır.
Belə bir mürəkkəb müstəvidə mediasiyanın rolu nədir? Dialoq qarşıdurmanı əvəz edə bilərmi? Gundelik.az xəbər portalının ünvanladığı bu suallar ətrafında Bakı 25 saylı Mediasiya Təşkilatının mediatoru Mahir Əliyev ilə geniş və düşündürücü müsahibəni təqdim edirik.
Mahir müəllim, ekologiyada inzibati mübahisələr nə ilə fərqlənir?
– Ekoloji mübahisələr digər inzibati mübahisələrdən daha həssas və çoxqatlıdır. Çünki burada tərəflər yalnız vətəndaş və dövlət qurumu ilə məhdudlaşmır – əslində, üçüncü, səssiz bir tərəf də var: təbiət.
Məsələn, verilən hər hansı tikinti icazəsi təkcə hüquqi akt deyil. Bu qərar torpağa, su ehtiyatlarına, havanın keyfiyyətinə və nəticə etibarilə insanların həyatına təsir edir. Bu səbəbdən belə mübahisələrdə qərar vermək daha geniş məsuliyyət və düşünülmüş yanaşma tələb edir.
Bu mübahisələrdə mediatorun rolu nədir?
– Mediator burada sadəcə vasitəçi deyil. O, fərqli maraqlar arasında tarazlıq yaradan bir körpüdür. Dövlət qurumu qərar qəbul edir, vətəndaş isə həmin qərarın nəticələrini yaşayır.
Mediatorun əsas rolu tərəflər arasında real və səmimi dialoq yaratmaqdır. O, hər iki tərəfin eşidilməsini təmin edir və anlaşılmazlıqları aydınlığa çevirir.
İnzibati qərarlar artıq qəbul olunmuş olur. Bu halda mediasiya necə işləyir?
– Bəli, inzibati qərar artıq qüvvədə olur. Amma mediasiya həmin qərarın icrası zamanı yaranan gərginliyi azaltmaq üçün mühüm alətdir.
Bəzən problem qərarın özündə deyil, onun necə təqdim olunması və necə anlaşılmasındadır. Mediator bu boşluğu doldurur – izah edir, alternativ yanaşmalar təklif edir və mümkün kompromis yollarını ortaya çıxarır.
Ekoloji mübahisələrdə emosiyalar hansı rolu oynayır?
– Çox böyük rol oynayır. İnsan öz yaşadığı mühitlə bağlı məsələlərdə daha həssas və emosional olur. Qorxu, narahatlıq, bəzən isə qəzəb bu prosesin ayrılmaz hissəsinə çevrilir.
Mediatorun peşəkarlığı məhz burada üzə çıxır. O, emosiyaları inkar etmir, əksinə onları qəbul edir və bu emosional enerjini konstruktiv dialoqa yönəldir.
Belə hallarda mediator konkret olaraq nə etməlidir?
– İlk və ən vacib addım dinləməkdir. Hər iki tərəf özünü ifadə edə bilməlidir.
Daha sonra mediator tərəflərin fikirlərini düzgün və təhrif etmədən qarşı tərəfə çatdırır. O, həm hüquqi çərçivəni, həm də ekoloji təsirləri nəzərə alaraq müzakirəni balanslı şəkildə istiqamətləndirir.
Əsas məqsəd qarşıdurmanı anlaşmaya, gərginliyi isə əməkdaşlığa çevirməkdir.
Dövlət qurumu ilə vətəndaş arasında balans necə qorunur?
– Bu balans mediatorun neytrallığından və peşəkar etik davranışından asılıdır. Mediator heç vaxt tərəf tutmamalıdır.
O, hər iki tərəfə eyni məsafədə dayanmalı, etimadı qorumalı və prosesi şəffaf şəkildə idarə etməlidir. Çünki mediasiyanın uğuru ilk növbədə etimad üzərində qurulur.
Ekoloji inzibati mübahisələrdə mediasiyanın üstünlüyü nədir?
– Mediasiya daha çevik, daha humanist və daha davamlı nəticələr yaradan bir yanaşmadır.
Bu proses yalnız hüquqi həll yolu təqdim etmir – eyni zamanda sosial və ekoloji balansı da qoruyur. Ən vacibi isə tərəflər qərarın yaranmasında iştirak edir və onu qəbul edir. Bu isə qərarın uzunmüddətli təsirini gücləndirir.
Sizcə mediatorun ən əsas missiyası nədir?
– Mediator səs-küyün içində mənanı, qarşıdurmanın içində isə anlayışı ortaya çıxarmalıdır.
O, tərəflərə xatırlatmalıdır ki, bu mübahisə yalnız bu günün problemi deyil – gələcək nəsillərin həyatına təsir edən bir məsələdir.
Oxucular üçün mesajınız nə olardı?
– Ekoloji mübahisələrdə klassik mənada qalib olmur. Əgər təbiət uduzursa, əslində hamı uduzur.
Bu səbəbdən dialoq hər zaman qarşıdurmadan daha güclüdür. Çünki dialoq yalnız problemi həll etmir, həm də münasibətləri qoruyur.
Ekologiyada inzibati mübahisələr hüquq, məsuliyyət və insan amilinin kəsişdiyi ən həssas sahələrdən biridir. Bu mürəkkəb mühitdə mediatorun rolu sadəcə vasitəçiliklə məhdudlaşmır.
O, etimad yaradan, dialoq quran və tərəfləri ortaq həllə yaxınlaşdıran əsas fiqurdur. Mediasiya isə yalnız mübahisənin həlli deyil – daha ədalətli, daha davamlı və daha məsuliyyətli gələcəyin qurulmasıdır.
