Hər bir insanın daxili aləmi, doğulduğu o müqəddəs torpağın sirli ruhundan süzülmüş ilahi bir damla, kainatın əbədi yaddaşından qopub gələn bir nur parçasıdır. Bu ruh bəzən göylərə pıçıldayan uca dağların əyilməz əzəmətində, bəzən də buz bulaqların heç vaxt sönməyən, minilliklərin səsini gətirən zümzüməsində gizlənir. Akademik Abel Məhərrəmov üçün bu ilahi nəfəs, Azərbaycanın itirilmiş, lakin qəlbimizdə bir məbəd kimi ucalan qədim diyarı – Qərbi Azərbaycanın Şörəyel mahalının əsrarəngiz təbiətində yuva qurmuşdur. İnsanlıq zirvəsinə gedən yol məhz o torpaqların saflığından, o dağların vüqarından başlayır. 1950-ci ilin yanvarın 5-də Qarabağın tacı olan Ağdam şəhərində dünyaya göz açsa da, onun ruhunun kökləri uca dağların, yaşıl çəmənlərin və donmayan bulaqların sirlərini saxlayan o cənnət parçasına – Amasiyaya qırılmaz tellərlə bağlıdır. Həmin diyarın sükutunda belə, illərin süzgəcindən keçmiş bir müdriklik fısıldayır.

Onun ruhunun koordinatları uca Amasiya dağlarının zirvəsindəki dumanlarla, Güllübulağın buz kimi soyuq nəfəsi ilə cızılıb. Tale onu Bakının, Moskvanın möhtəşəm elm salonlarına aparsa da, akademik Abel Məhərrəmovun qəlbində həmişə o uzaq, lakin doğma yurdun nisgili bir sönməz ocaq kimi yanıb. Bu, sadəcə bir coğrafiya sevgisi deyil; bu, köklərə, dədə-baba ruhuna olan sarsılmaz sədaqətdir. O, hər uğurunda o torpaqların ətrini, hər kəşfində o dağların vüqarını yaşatdı. Sanki qazanılan hər bir elmi nailiyyət itirilmiş o cənnət parçasına qayıdışın mənəvi körpüsüdür.
Abel müəllim öz şərəfli ömür yoluna nəzərə salaraq, taleyin ona bəxş etdiyi sınaqlardan qürurla bəhs edir və bildirir: "Atam da, babalarım da erməni şovinistləri tərəfindən deportasiyaya məruz qaldıqlarına görə dəfələrlə müxtəlif yerlərdə özlərinə yeni yurd-yuva salmağa məcbur olublar. Mənim də taleyimdə qurub-yaratmaq vacib amil sayıla bilər. 16 yaşında Bakıda tələbə həyatımı, az sonra Moskvada aspirantlıq dünyamı, 1976-cı ildən Bakı Dövlət Universitetində ömürlük karyeramı qurmuşam. Ailə də, ev-eşik də, insanlarla harmonik münasibət də qurub həyatın çətin sınaqlarından çıxa-çıxa taleyin yazdığı mərhələlərdən keçmişəm, elmlər doktoru, akademik, deputat olmuşam". Bu sətirlərdə sadəcə bir bioqrafiya deyil, bir millətin dözümünün, bir şəxsiyyətin sarsılmaz iradəsinin dastanlaşmış əksi var.


İnsan taleyi çox vaxt onun köklərindən, ocağının tüstüsündən başlayır. Təhsilimizin müqəddəs məbədi olan Bakı Dövlət Universitetinin uzun illər rəhbəri, akademik Abel Məhərrəmov dünya miqyaslı alim kimi hər yerdə ehtiramla qarşılanırsa, bunun təməlində onun ailə şərəfini ləyaqətlə doğrultması dayanır. Akademik Məmmədtağı Cəfərov bu nurlu ocaq haqqında səmimiyyətlə yazır: "Mən onun atası Məmmədəli müəllimi çox yaxşı tanıyırdım. Qərbi Azərbaycanın hörmətli ziyalılarından biri olan o kişi kənddə kolxoz sədri, məktəb direktoru olduğu dövrdə ailəsində çox sağlam bir mühit, elmə, təhsilə maraq, möhkəm nizam-intizam yaratmağı bacarmışdı. Bu amil ailə şəcərəsinin uğurlarının ləyaqətlə davam etməsinə, Abel müəllim kimi şəxsiyyətlərin formalaşmasında xüsusi əhəmiyyəti olduğunu düşünürəm".

Həqiqətən də, Abel müəllimin şəxsiyyətində zəhmət və intellektual səviyyə bir genetik irs kimi konservləşərək gələcəyə daşınmışdır. Atası Məmmədəli müəllim riyaziyyatın dərinliklərini dərindən bilən, övladına Norveç riyaziyyatçısı Nils Abelin adını verərkən sanki gələcəyin böyük aliminin yoluna işıq salan bir müdrik idi. Anası Şəfiqə xanım isə İrəvan xanlarının nəslindən gələn, Amasiyanın Güllübulaq kəndində minlərlə gəncin həyatına nur səpən nəcib bir müəllimə olmuşdur. Güllübulaq kənd orta məktəbinin divarları hələ o illərdə gələcəyin böyük bir dühasının ilk addımlarına şahidlik edirdi. 1966-cı ilin o nurlu məzun baharında gənc Abelin sinəsinə parıldayan qızıl medal taxılarkən, bu, sadəcə bir məktəb uğuru deyil, bir zəkanın kainat sirlərinə doğru açılan ilk möhtəşəm qapısı idi. O qızıl medal sanki uca Amasiya dağlarının zirvəsindən boylanan günəşin bir parçası idi; zəhmətlə, yuxusuz gecələrlə və sönməz bir öyrənmək eşqi ilə cilalanmışdı. Bu uğur həm də onun müəllim valideynlərinin – Məmmədəli müəllimin və Şəfiqə xanımın əkdiyi nur toxumlarının ilk bəhrəsi, bir ailənin şərəf silsiləsinin qızıl hərflərlə yazılan ilk səhifəsi idi. O zaman hələ heç kəs tam dərk etmirdi ki, bu kənd məktəbindən pərvazlanan qızıl medalçı az sonra dünya kimya elminin ən uca zirvələrində Azərbaycanın adını qızıl hərflərlə həkk edəcək!



Abel Məhərrəmovun elmi fəaliyyəti rəqəmlərin dilində bir möcüzə, zəkanın təntənəsidir. O, 1800-ə yaxın elmi məqalə və tezisin, 70 ixtiranın, 24 monoqrafiyanın və 60-dan çox dərslik və dərs vəsaitinin müəllifi kimi elm tariximizə silinməz izlər həkk etmişdir. Onun "Web of Science Clarivate Analytics" siyahısında olan jurnallarda 500-dən çox elmi məqaləsi çap olunub və “H” indeksi 34-dür ki, bu da beynəlxalq miqyasda nəhəng bir nüfuz göstəricisidir. Rusiya EA-nın prezidenti Vladimir Fortovun vurğuladığı kimi, onun kimya elminin ən mürəkkəb sahələri üzrə parlaq uğurları dünya elminə misilsiz töhfədir. Bu bugün 80-dən çox alimin yetişməsində bilavasitə rəhbərlik edən akademik, gələcəyə atılan ən böyük intellektual toxumun bağbanıdır. Hazırda o, "Scopus" beynəlxalq sistemində indekslənən “New Materials, Compounds and Applications” jurnalının baş redaktoru kimi dünya elmi mühitinə yön verməkdədir.

Elm Abel müəllim üçün sadəcə formulların, reaksiyaların dili deyil, kainatın sükutunu pozan bir intellektual üsyandır. Minlərlə məqalənin, yüzlərlə kəşfin arxasında yuxusuz keçən gecələrin nuru, sınaq şüşələrində doğan həqiqət günəşi dayanır. O, kimyanın mürəkkəb labirintlərində yolunu azmayan bir zəka yolçusu, elementlərin rəqsini nizama salan bir dirijordur. Onun 'H' indeksi sadəcə bir rəqəm deyil, Azərbaycan zəkasının dünya elmi xəritəsindəki qızıl möhrüdür. Abel Məhərrəmov sübut etdi ki, həqiqi alim olmaq üçün təkcə beyin yox, həm də o elmi xalqın xidmətinə verəcək böyük bir ürək lazımdır.
Abel Məhərrəmovun həyatında 1999-cu ilin yanvar ayı bir intibahın, Bakı Dövlət Universitetinin yeni tarixinin başlanğıcıdır. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Sərəncamı ilə BDU-nun rektoru təyin edilən akademik, 2018-ci ilin noyabrınadək bu müqəddəs ocağı əsl elmi inkişaf meydanına çevirdi. O, universitetin 100 illik tarixinin beşdə birini əhatə edən rektorluğu dövründə 4 tədris korpusundan birinin, 6 yaşayış kompleksindən üçünün, hər iki tədris-təcrübə mərkəzinin, üzgüçülük hovuzunun, idman stadionunun, BDU-nun Qazax filialının və Gənc İstedadlar liseyinin qurucusu olaraq qürur hissi keçirir. Abel müəllim fəxrlə vurğulayır: "Fəxr edirəm ki, 100 minə yaxın gəncin ali təhsil haqqında sənədində imzam, minlərlə insanın taleyində rolum, Azərbaycanda elm-təhsil sisteminin qurulmasında müəyyən xidmətlərim vardır".



O, minlərlə gəncin taleyinə bir günəş kimi doğdu. Bakı Dövlət Universitetinin dəhlizlərində onun addım səsləri təkcə bir rektorun yox, həm də bir atanın, bir hamilik edən müdrik sərkərdənin əks-sədası idi. Abel müəllim üçün tələbə sadəcə bir dinləyici deyil, gələcəyin qurucusu olan bir ümiddir. Onun imzaladığı hər diplom bir gəncin həyatına açılan işıqlı pəncərə, hər bir tövsiyəsi isə sönməyən bir mayak oldu. O, divarları daşdan olan binaları yox, divarları bilikdən və əxlaqdan olan mənəviyyat qalaları ucaltdı. Onun ən böyük əsəri isə yetişdirdiyi, vətənini sevən, elmli və ləyaqətli Azərbaycan gəncliyidir.
Akademik Əhliman Əmiraslanov onun rəhbərlik fəaliyyətini yüksək qiymətləndirərək qeyd edir: "Onun ali idarəçilik xüsusiyyətləri, qurub-yaratmaq həvəsi, yorulmaq bilmədən çalışması xalq üçün iş görmək istəyən hər bir ziyalıya örnək ola bilər". Türkiyənin 11-ci Prezidenti Abdullah Gül, görkəmli elm xadimi İhsan Doğramacı və Kiyev Universitetinin rektoru Viktor Skopenko onun idarəçilik dühasını və millət üçün göstərdiyi fədakarlığı xüsusi heyranlıqla qeyd etmişlər. Hal-hazırda Üzvi kimya kafedrasının və “Zərif Üzvi sintez” Elmi-Tədqiqat Laboratoriyasının müdiri kimi fəaliyyətini davam etdirən akademik haqqında Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadə onun hamıya diqqət göstərməyi bacaran əsl ziyalı olduğunu deyirdi. Akademik Vasim Məmmədəliyev isə onu həm məşhur alim, həm mahir pedaqoq, həm də gözəl təşkilatçı kimi xarakterizə edirdi.

Dövlət tərəfindən "Əməkdar elm xadimi" adı, "Şöhrət" və 2-ci dərəcəli "Əmək" ordenləri ilə təltif edilən Abel Məhərrəmov, həm də dövlətçiliyimizin qüdrətli dayağıdır. 2005 və 2010-cu illərdə Milli Məclisin deputatı seçilmiş, on il Azərbaycan-Yaponiya Parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupuna rəhbərlik etmişdir. Eyni zamanda, 20 ilə yaxın YAP-ın İdarə Heyətinin və Siyasi Şurasının üzvü kimi xidmət etmişdir. Lakin onun qəlbinin ən kövrək və eyni zamanda ən döyüşkən tərəfi Qərbi Azərbaycan yanğısıdır. Amasiya rayon icmasının rəhbəri kimi o, milli yaddaşın bərpasında müstəsna xidmətlər göstərir. Qərbi Azərbaycan İcmasının sədri Əziz Ələkbərlinin vurğuladığı kimi: "Abel müəllim Amasiya icmasının rəhbəri olduğu müddətdə bölgənin xalqımıza məxsus dəyərlərinin toplanması, qeydiyyata alınması və Cənab Prezidentin qayıdış konsepsiyasının həyata keçirilməsində çox böyük xidmətlərə malikdir".



Akademik Abel Məhərrəmovun fəaliyyətinin ən uca zirvəsində dayanan müqəddəs qayə — dövlətə və dövlətçiliyə olan sarsılmaz, sadiq xidmət amalıdır. İcmanın hər bir yığıncağında onun nurlu çöhrəsində doğma yurd yerlərimizin — uca Ağbabanın, bərəkətli Şörəyel ellərinin həsrəti ilə yanaşı, həm də sarsılmaz bir qələbə inamı parlayır. Abel müəllim hər çıxışında o torpaqlara qayıdışın mütləq və əbədi bir həqiqət olduğunu vurğulayaraq, qəlblərdə sönməz bir ümid çırağı yandırır. O, bu böyük qayıdışın memarı, xalqımızın xilaskar rəhbəri Cənab Prezident İlham Əliyevin Qərbi Azərbaycan məfkurəsi uğrunda apardığı müqəddəs mücadiləni bir ziyalı sadiqliyi ilə hər zaman təqdir edir. Abel müəllim üçün Müzəffər Ali Baş Komandanın hər bir addımı tariximizin şərəf və qürur kitabıdır. O, dövlət başçısının qətiyyətli iradəsini, uzaqgörən siyasətini və ata vəsiyyətinə sadiqliyini xalqımızın ən böyük xoşbəxtliyi hesab edir, bu mübarizə yolunda Cənab Prezidentin ən yaxın və sadiq əsgəri kimi çıxış edir.

Dövlətçilik təfəkkürü Abel Məhərrəmovun qanına, canına hopmuş bir sarsılmaz dəyərdir. O, hər kəlməsində vurğulayır ki, bu gün Qərbi Azərbaycanın haqq səsinin dünyada əks-səda verməsi məhz Cənab Prezidentin polad iradəsinin və yorulmaz fəaliyyətinin parlaq nəticəsidir. Abel müəllim tərəfindən dövlət rəhbərinin hər bir uğuru, hər bir diplomatik qələbəsi böyük bir coşqu və fəxarət hissi ilə qarşılanır. Onun üçün İlham Əliyev imzası — Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün, Amasiyanın, Şörəyelin işıqlı sabahının və qüdrətli dövlətimizin əbədi təminatçısıdır. Bu böyük alim və ictimai xadim bütün varlığı ilə inanır və ətrafına bu inamı aşılayır ki, Cənab Prezidentin rəhbərliyi altında xalqımız öz dədə-baba ocaqlarına şanlı və vüqarlı bir qayıdış edəcək, o müqəddəs torpaqlarda yenidən həyat və bayram nəfəsi duyulacaqdır!



Abel Məhərrəmovun ictimai fəaliyyəti sadəcə rəsmi vəzifələrin icrası deyil, o, həm də sönməz bir xeyirxahlıq məşəli, neçə-neçə ümidin pənah yeridir. Onun böyük ürəyi hər zaman elmin gənc fidanlarına, yolunu itirmiş istedadlara və sənət adamlarına bir ata doğmalığı ilə qucaq açıb. Xüsusilə doğma Amasiya həsrətini qəlbində bir müqəddəs bayraq kimi daşıyan akademik, bu uca dağların igid övladlarından ibarət olan "Amasiya" futbol klubuna göstərdiyi misilsiz qayğı ilə gənclərin ruhunda qələbə əzmini və yurd sevgisini yenidən alovlandırıb. O, futbol meydanındakı hər bir hücumu sanki doğma torpaqlara qayıdışın bir addımı, hər bir qolu isə milli qürurumuzun təntənəsi kimi duyur. Sözün və sənətin qədrini bilən böyük ziyalı kimi, o, qələm sahiblərinin, şair və yazarların ən yaxın dostu, onların mənəvi hamisidir; hər yeni kitabın işıq üzü görməsində onun nurlu əli, hər bir poeziya nümunəsində onun elm və irfanla yoğrulmuş xeyir-duası var. Abel müəllim üçün bir şairin misrası da, bir gəncin qələbə sevinci də Azərbaycanın bütövlüyünə və ucalığına xidmət edən ən ali dəyərdir. O, bu hamilik missiyası ilə sübut edir ki, əsl ucalıq təkcə zirvələri fəth etmək deyil, həm də o zirvəyə gedən yolda minlərlə gəncin, sənətkarın və vətən övladının əlindən tutub onları aydınlığa çıxarmaqdır!

Abel Məhərrəmovun fəaliyyəti sadəcə bir alimin iş qrafiki də deyil, bir işıq fədaisinin aydınlıq missiyasıdır. O, keçdiyi hər yerdə iz qoyan, toxunduğu hər bir gənc qəlbdə elm alovunu yandıran bir mentor, bir yol göstərən mayakdır. Onun ləyaqəti qarşısında dünya nəhəngləri ehtiramla baş əyir, onun səmimiyyəti qarşısında ən sərt ürəklər yumşalır. İnsanlıq onun üçün ən ali elmi dərəcədir. O, elmi kəşfləri ilə bəşəriyyətin ağlını işıqlandırdığı kimi, xeyirxahlıq dolu əməlləri ilə də neçə-neçə insanın qəlbinə ümid nuru çiləyib. Abel müəllim fəaliyyəti ilə sübut etdi ki, həqiqi alim o kəsdir ki, onun zəkası göylərə ucalanda ayağı və ürəyi həmişə öz millətinin, öz torpağının yanında olsun.



Düz 6 il bundan əvvəl Abel müəllimin 70 illik yubileyinə həsr olunmuş “Elmimizin Abeli" kitabında toplanan xatirələrin hər bir sətiri akademik Abel Məhərrəmovun portretinə yeni bir işıq salır. Müasirləri onu təkcə formulların dilini bilən alim kimi deyil, həm də mənəviyyatın kimyasını dərk edən bir ustad kimi xarakterizə edirlər. Onun haqqında yazılanlarda ən maraqlı məqam budur: Abel müəllim ən çətin anlarda belə ətrafına ümid və işıq saçmağı bacaran bir enerji mənbəyidir. Dosent Fikrət Şiriyevin və digər ziyalıların qeyd etdiyi kimi, onun həyatı bir "mükəmməllik düsturu"dur. Bu düsturda zəhmət dözümlə, zəka isə xeyirxahlıqla birləşib. O, elmin ən mürəkkəb labirintlərindən keçib gəlsə də, qəlbinin sadəliyini və insana olan sonsuz sevgisini heç vaxt itirmədi. "Elmimizin Abeli" olmaq həm də xalqın elmi yaddaşında silinməz bir sevgi abidəsi ucaltmaq demək idi və o, bu abidəni öz şərəfli ömür yolu ilə hər gün bir kərpic daha ucaltdı.

Abel Məhərrəmovun həyatı bir harmoniyadır; elmin zirvəsi ilə ailənin müqəddəsliyi arasında qurulmuş möhkəm bir körpüdür. Ömür-gün yoldaşı Rəhimə xanım onun bütün fəthlərində sadiq silahdaşıdır. Onların iki övladı – Anar və Nərminə ailənin şərəfli yolunu davam etdirən qoşa qanadlarıdır. Oğlu Anar Məhərrəmov BDU-nun hüquq fakültəsini bitirmiş təcrübəli bir diplomatdır; 2016-2021-ci illərdə İspaniyada səfir olmuş, hazırda isə Estoniyada ölkəmizi layiqincə təmsil edir. Qızı Nərminə xanım isə ekoloq-professordur. Bu gün altı nəvə sahibi olan böyük akademik, ömrünün bu müdrik çağında gələcək nəsillərə ölməz bir vəsiyyət buraxaraq deyir: "Ən böyük istəyim isə ölkəmizdə insanların ürəyində rəğbət və sevgi qurmaq olub... Elmə sevgini qəlbinizdə yaşadın. Çətinliklərdən qorxmayın. Zəhmət və əzmkarlıqla hər zirvəni fəth etmək mümkündür".

Zamanın yorulmaz axarında 76 illik ömrün müdriklik pilləsində dayanan akademik Abel Məhərrəmov üçün illər sadəcə rəqəmlər deyil, elmə və millətə xidmətin qızıl səhifələridir. Bu kitabda toplanan hər bir fikir, hər bir təbrik əslində gələcək nəsillərə ötürülən bir zəka mirasıdır. 76 illik bu şərəfli ömür Azərbaycan elminin və ziyalılığının canlı dastanına çevrilərək, hələ neçə-neçə onilliklər boyu yolumuzu aydınladacaq sönməz bir məşəl kimi yanacaqdır!

P.S. Bir şair və yazar kimi mən akademik Abel Məhərrəmovun şəxsiyyətinə nəzər salanda, orada təkcə düsturların və elmi qanunauyğunluqların deyil, həm də sarsılmaz bir mənəviyyatın, bəşəri duyğularla döyünən atəşli bir ürəyin şahidi oluram. Onun sinəsində döyünən o ürək — uca Amasiya dağlarının vüqarından, Ağbaba ellərinin saflığından və Şörəyel düzünün bərəkətindən yoğrulmuş bir vətən sevdasıdır. Abel müəllim üçün yurd sevgisi sadəcə bir xatirə deyil, hər gün yaşanan bir həqiqət, hər elmi kəşfdə və hər xeyirxah əməldə təzahür edən müqəddəs bir anddır. O, elmin zirvəsində dayansa da, ruhu ilə həmişə xalqının, doğma ellərinin yanındadır. Məni heyran edən odur ki, bu böyük alim öz intellektual zənginliyini saf insani keyfiyyətləri ilə elə bir vəhdətdə birləşdirib ki, nəticədə ortaya həm dünya elminin korifeyi, həm də hər bir vətən övladının dərdi ilə dərdlənən işıqlı bir İnsan obrazı çıxıb. Onun ömür yolu sübut edir ki, böyük zəkanın ən etibarlı sığınacağı həmişə böyük və xeyirxah bir ürəkdir. Abel Məhərrəmov – adı elm tariximizə qızıl hərflərlə yazılmış, ömrünü nura çevirib xalqına bəxş etmiş bənzərsiz bir şəxsiyyət, bir Alim, bir Millət fədaisidir!

Şəmsi Qoca

• Mədəniyyət
• Zəka
• Zirvə
• Ağbabalı
• Akademik Abel Məhərrəmov