2026-cı il martın 11-də Bakıda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev ilə Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koşta arasında keçirilmiş görüş Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında münasibətlərin yeni siyasi və strateji mərhələyə daxil olduğunu nümayiş etdirən mühüm diplomatik hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində geosiyasi balansın yenidən formalaşdığı, enerji təhlükəsizliyi, regional sabitlik və strateji kommunikasiyaların qlobal siyasətin əsas gündəm istiqamətlərinə çevrildiyi bir dövrdə bu görüş yalnız ikitərəfli münasibətlərin inkişafı baxımından deyil, həm də Avropa ilə Cənubi Qafqaz arasında formalaşan yeni əməkdaşlıq arxitekturasının siyasi məzmununu və perspektivlərini anlamaq baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan sözügedən görüşü yalnız protokol xarakterli diplomatik təmas kimi deyil, həm də tərəflər arasında strateji dialoqun növbəti mərhələsi kimi dəyərləndirmək mümkündür.

Prezident İlham Əliyevin görüş zamanı səsləndirdiyi fikirlər göstərir ki, Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında münasibətlər artıq klassik diplomatik əlaqələr çərçivəsindən çıxaraq çoxşaxəli strateji tərəfdaşlıq modelinə transformasiya olunmaqdadır. Bu əməkdaşlığın siyasi fəlsəfəsinin əsasını qarşılıqlı etimad, bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq, suverenlik prinsipinə hörmət və beynəlxalq hüququn fundamental normalarına sadiqlik təşkil edir. Azərbaycanın həyata keçirdiyi balanslı və çoxvektorlu xarici siyasət kursu ölkənin həm regional, həm də qlobal səviyyədə etibarlı tərəfdaş kimi qəbul edilməsini təmin etmişdir. Bu isə Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında münasibətlərin institusional əsaslarının möhkəmlənməsinə və siyasi dialoqun daha sistemli xarakter almasına şərait yaradır.
İqtisadi əməkdaşlıq kontekstində aparılan təhlil göstərir ki, Avropa İttifaqı Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşlarından biri olaraq qalmaqdadır.

Azərbaycanın xarici ticarət strukturunda Avropa İttifaqının yüksək paya malik olması tərəflər arasında iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşdiyini göstərir. 2026-cı ilin yanvar ayında Azərbaycanın ümumi ticarət dövriyyəsinin təxminən yarısının Avropa İttifaqı ilə bağlı olması tərəflər arasında iqtisadi qarşılıqlı asılılığın formalaşdığını və bu əməkdaşlığın strateji iqtisadi tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldiyini nümayiş etdirir. Bu həm də onu göstərir ki, Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətləri artıq yalnız enerji sektoru ilə məhdudlaşmır, ticarət, investisiya əməkdaşlığı, nəqliyyat-logistika əlaqələri və texnoloji tərəfdaşlıq kimi müxtəlif sahələri əhatə edən geniş iqtisadi gündəliyə malikdir.

Enerji əməkdaşlığı bu münasibətlərin strateji komponentlərindən biri olaraq qalmaqdadır. Avropada enerji təhlükəsizliyi məsələsinin qlobal geosiyasi proseslərin təsiri ilə daha da aktuallaşması Azərbaycanın bu sahədə rolunu əhəmiyyətli dərəcədə artırmışdır. Azərbaycan bu gün Avropanın enerji təhlükəsizliyi sistemində mühüm aktorlardan biri kimi çıxış edir. Cənub Qaz Dəhlizi çərçivəsində həyata keçirilən layihələr və Avropa bazarlarına təbii qaz ixracının artması Azərbaycanın enerji diplomatiyasının uğurlu nəticələri kimi qiymətləndirilə bilər. Hazırda Avropa İttifaqının bir sıra üzv dövlətləri Azərbaycandan qaz alır və ümumilikdə Azərbaycan qazını idxal edən ölkələrin sayı on altıya çatmışdır. Bu fakt Azərbaycanın enerji təchizatının şaxələndirilməsi siyasətində mühüm tərəfdaş kimi qəbul olunduğunun bariz nümunəsidir.

Dövlət başçımızın qeyd etdiyi kimi, yaxın illərdə yeni qaz yataqlarının istismara verilməsi və hasilatın artırılması planlaşdırılır. Bu perspektiv Avropanın enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır və Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında enerji sahəsində strateji tərəfdaşlığın daha da dərinləşəcəyini göstərir. Bu kontekstdə enerji diplomatiyası Azərbaycanın xarici siyasət alətlərindən biri kimi çıxış edir və ölkənin beynəlxalq enerji bazarlarında mövqeyini gücləndirir.
Enerji əməkdaşlığının yeni istiqamətlərindən biri isə yaşıl enerji və iqlim diplomatiyası sahəsidir. Qlobal iqlim gündəliyi və karbon neytrallığı strategiyaları enerji sektorunda transformasiya proseslərini sürətləndirmişdir. Azərbaycan da bu proseslərdə fəal iştirak edərək bərpaolunan enerji siyasətini özünün uzunmüddətli inkişaf strategiyasının mühüm komponentinə çevirmişdir. Ölkənin coğrafi mövqeyi, iqlim şəraiti və xüsusilə Xəzər dənizi hövzəsində mövcud olan külək potensialı yaşıl enerji layihələrinin həyata keçirilməsi üçün geniş imkanlar yaradır. Azərbaycanda ildə 300-ə yaxın günəşli günün olması bərpaolunan enerji sektorunun inkişafı üçün əlverişli şərait yaradır. Strateji planlara əsasən yaxın illərdə ixraca yönəldilə bilən 6–8 giqavat həcmində bərpaolunan enerji gücünün yaradılması nəzərdə tutulur ki, bu da Azərbaycanın Avropa üçün potensial yaşıl enerji tərəfdaşına çevrilməsi perspektivini gücləndirir.

Görüş zamanı müzakirə olunan əsas mövzulardan biri də Cənubi Qafqaz regionunda sülh və sabitliyin təmin olunması məsələsi olmuşdur. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, regionda uzun illər davam etmiş münaqişə dövrünün başa çatması və Ermənistan ilə sülh sazişinin paraflanması Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi reallıq formalaşdırmışdır. Bu proses regionun təhlükəsizlik arxitekturasında mühüm dəyişikliklərə səbəb olmaqla yanaşı, regional əməkdaşlıq və iqtisadi inteqrasiyanın genişlənməsi üçün yeni imkanlar yaradır.

Azərbaycanın regionda sülhün möhkəmləndirilməsi istiqamətində nümayiş etdirdiyi konstruktiv mövqe beynəlxalq münasibətlər sistemində ölkənin məsuliyyətli aktor kimi çıxış etdiyini göstərir. Ermənistanla iqtisadi və tranzit əməkdaşlığının mümkünlüyü ilə bağlı verilən siyasi mesajlar, eləcə də digər ölkələrdən Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Ermənistana daşınan yüklərin tranzitinə qoyulmuş məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması regionda etimad quruculuğu tədbirlərinin həyata keçirildiyini göstərir. Bu yanaşma regional diplomatiyada yeni əməkdaşlıq mühitinin formalaşmasına xidmət edir.
Azərbaycanın geostrateji mövqeyi də ölkənin beynəlxalq siyasətdə rolunu artıran mühüm amillərdən biridir. Avropa ilə Asiya arasında yerləşən Azərbaycan son illər beynəlxalq nəqliyyat və logistika layihələrinin mühüm iştirakçılarından birinə çevrilmişdir. Xüsusilə Orta Dəhliz layihəsi Avropa, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionlarını birləşdirən strateji kommunikasiya xətti kimi qlobal ticarət və logistika sistemində alternativ nəqliyyat marşrutu yaradır. Bu dəhliz Avropa İttifaqının “Qlobal Qapı” təşəbbüsü ilə də uyğunluq təşkil edir və Avropa ilə Asiya arasında iqtisadi əlaqələrin inkişafına mühüm töhfə verir.

Ümumilikdə aparılan siyasi və analitik təhlillər göstərir ki, Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında münasibətlər artıq yeni strateji səviyyəyə qədəm qoymuşdur. Bu mərhələ, yalnız mövcud əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi deyil, həm də qarşılıqlı maraqlara əsaslanan uzunmüddətli tərəfdaşlığın formalaşdırılması üçün geniş imkanlar yaradır. Xüsusilə enerji təhlükəsizliyi sahəsində Azərbaycanın Aİ üçün etibarlı tərəfdaş kimi rolu, regionun enerji xəritəsində strateji əhəmiyyətini daha da artırır. Eyni zamanda, yaşıl enerji diplomatiyası çərçivəsində həyata keçirilən layihələr, həm ətraf mühitin qorunmasına, həm də Azərbaycanın enerji resurslarının dayanıqlı istifadəsinə töhfə verir.
Regional sülh təşəbbüsləri və strateji kommunikasiya layihələri isə münasibətlərin siyasi-diplomatik əsaslarını gücləndirir və qarşılıqlı etimadı artırır. Bundan əlavə, iqtisadi inteqrasiya prosesləri ticarət, investisiya və texnoloji əməkdaşlığın daha da dərinləşməsinə şərait yaradır. Bütün bu istiqamətlər, həmçinin Azərbaycanın xarici siyasətinin müvəffəqiyyətlə həyata keçirilməsi və Cənubi Qafqaz regionunda stabilliyin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Prezident İlham Əliyevin uğurlu, balanslı və praqmatik xarici siyasəti, həmçinin ölkənin milli maraqlarına uyğun formalaşdırılmış strateji yanaşması nəticəsində Azərbaycan bu gün Avropa ilə Asiya arasında strateji körpü rolunu oynayan, regional sabitliyin və qlobal enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına töhfə verən mühüm geosiyasi aktora çevrilmişdir. Ölkə başçısının rəhbərliyi ilə həyata keçirilən məqsədyönlü enerji siyasəti, o cümlədən Cənub Qaz Dəhlizi və bərpaolunan enerji təşəbbüsləri, həmçinin iqtisadi inteqrasiya və beynəlxalq nəqliyyat layihələri, ölkənin Avropa ilə əməkdaşlığını möhkəmləndirməklə yanaşı, qlobal enerji təhlükəsizliyi üçün etibarlı tərəfdaş imicini qazanmışdır.

Eyni zamanda, Azərbaycanın regional diplomatiyası və sülh təşəbbüsləri ölkənin yalnız ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində deyil, həm də Cənubi Qafqaz və geniş Avrasiya məkanında formalaşan yeni geosiyasi əməkdaşlıq arxitekturasının mühüm elementlərindən biri kimi mövqeyini gücləndirir. Cənab İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə həyata keçirilən sülh prosesləri, xüsusən də Ermənistanla normallaşma səyləri, regional nəqliyyat və enerji dəhlizlərinin açılması, həmçinin qarşılıqlı iqtisadi inteqrasiyanın təşviqi, Azərbaycanın diplomatik çevikliyini və strateji idarəetmə qabiliyyətini nümayiş etdirir.
Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətləri təkcə iqtisadi və enerji əməkdaşlığından ibarət deyil, həm də dərin siyasi dialoq, geosiyasi koordinasiya və regionda davamlı sabitliyin təmin olunması baxımından mühüm strateji platforma rolunu oynayır. Bu əməkdaşlıq, cənab İlham Əliyevin praqmatik siyasəti və milli maraqlara uyğun yönəlmiş strateji qərarları sayəsində, Azərbaycanı həm regional, həm də qlobal səviyyədə etibarlı və balanslı tərəfdaş kimi möhkəmləndirir.

Rövşən Əliyev
Azərbaycan Qızıl Aypara Cəmiyyətinin vitse-prezidenti

• Azərbaycan
• Münasibətlər
• Cənubi Qafqaz
• Avropa İttifaqı
• Siyasi Konfiqurasiya
• Strateji Perspektivlər