Qolfstrim Şimali Atlantik okeanı boyunca "döyünən" və həyati əhəmiyyət daşıyan isti axın zolağıdır və görünür ki, tədricən şimala doğru sürüşür. Əgər bu tendensiya davam edərsə, bu, Atlantik meridional çevrilmə sirkulyasiyasının (AMOC) zəiflədiyini və qlobal temperaturun artması fonunda mümkün çöküşə yaxınlaşdığını göstərən əlavə sübut ola bilər...
Poliqon xəbər verir ki, bu barədə IFL Science yazır.
Alimlər getdikcə daha çox narahatdırlar ki, okeanların isinməsi və Qrenlandiya buzlaqlarının əriməsi AMOC sistemini fəlakətli şəkildə dayanmağa doğru sürükləyə bilər. Məlumatlar artıq göstərir ki, 1950-ci illərdən bəri sirkulyasiyanın gücü 15% azalıb və bu da onun tam çökməsi ilə bağlı narahatlıqları artırır.
Bu çöküş "Sabahdan Sonra" filmində təsvir edilən ani buzlu apokalipsisə səbəb olmasa da, Avropanın istilik mənbəyini zəiflədə və nəticədə temperaturun kəskin enməsinə, həmçinin bütün yarımkürədə hava şəraitinin dəyişməsinə gətirib çıxara bilər. Bununla belə, tədqiqatçılar AMOC-un çökməsində onun əsas qollarından biri olan Qolfstrimin hansı rol oynadığını dəqiq bilmirdilər.
Bunu aydınlaşdırmaq üçün Niderlandın Utrext Universitetinin iqlimşünasları kompüter modelləşdirməsi və real məlumatlardan istifadə edərək iki okean axını sisteminin qarşılıqlı təsirini araşdırıblar. Communications Earth & Environment jurnalında dərc edilən nəticələr göstərir ki, Qolfstrimin hərəkəti AMOC-un mümkün çökməsi üçün “kömür şaxtasındakı kanareyka” rolunu oynaya bilər — yəni erkən xəbərdarlıq siqnalı kimi çıxış edə bilər.
Peyk məlumatlarının təhlilinə görə, Qolfstrim artıq 1990-cı illərin əvvəlindən etibarən ABŞ-ın Şimali Karolina ştatındakı Hatteras burnu yaxınlığında sahildən şimala doğru sürüşməyə başlayıb. Ehtimal edilir ki, bu dəyişiklik AMOC-un zəifləməsi və gücünü itirməsi ilə bağlıdır.
Gələcəyə baxdıqda isə modellər göstərir ki, AMOC-un daha da zəifləməsi Qolfstrimi daha çox şimala sürüşdürəcək. Mühüm uzunluqlardan birində (71,5° qərb uzunluğu) axın bir neçə əsr ərzində təxminən 133 kilometr şimala doğru yavaş-yavaş hərəkət edir. Bundan sonra modeldə cəmi iki il ərzində təxminən 219 kilometr şimala doğru kəskin sıçrayış baş verir. Bu dəyişiklik axının mövqeyində müşahidə olunan adi illik dalğalanmalardan xeyli böyükdür.
Nəticə olaraq, tədqiqat göstərir ki, Qolfstrimin mövqeyində nəzərəçarpacaq dəyişiklik AMOC-un kritik nöqtəyə yaxınlaşdığını göstərə bilər. Elmi ictimaiyyət hələ də onun tam çökməsinin qaçılmaz olub-olmadığı barədə yekdil fikrə malik deyil. Lakin Qolfstrimin hərəkətini izləmək AMOC-un və planetimizin iqlim sisteminin mümkün ciddi zəifləməsini əvvəlcədən proqnozlaşdırmaq üçün çox dəyərli üsul ola bilər.
Poliqon.info
