ain.az bildirir, Olke.az portalına istinadən.
“İnsanlığa sığmayan Xocalı faciəsindən 34 il ötür. Bu müddət yalnız zaman ölçüsü deyil, həm də beynəlxalq sistemin ədalət imtahanından necə çıxdığının göstəricisidir. Xocalı hadisəsi təkcə regional münaqişənin epizodu deyildi; o, beynəlxalq hüququn effektivliyi, qlobal institutların siyasi iradəsi və böyük güclərin selektiv yanaşmasının real nəticələri baxımından ciddi sınaq idi”.
Bunu Ölkə.az-a açıqlamasında Milli Məclisin Müadifə, təhlükəsizlik və korrupsiya ilə mübarizə komitəsinin sədri Arzu Nağıyev deyib.
Beynəlxalq susqunluq və presedent problemi
Deputat bildirib ki, 1990-cı illərin əvvəllərində formalaşmaqda olan yeni dünya düzənində beynəlxalq təşkilatlar özlərini hüququn və humanitar dəyərlərin təminatçısı kimi təqdim edirdilər: “Lakin Xocalı kimi kütləvi qətliam qarşısında nümayiş etdirilən passiv mövqe beynəlxalq mexanizmlərin praktik imkanlarını sual altına aldı.
Reaksiya verilməməsi və ya proseslərin uzadılması faktiki olaraq iki təhlükəli nəticə doğurdu: Birincisi, cəzasızlıq mühiti formalaşdı. İkincisi, separatizm və işğal siyasətinə dolayı stimul yarandı.
Bu kontekstdə rəsmi Bakının mövqeyi ondan ibarət idi ki, beynəlxalq hüququn selektiv tətbiqi regionda status-kvonun möhkəmlənməsinə və yeni risklərin yaranmasına şərait yaratdı. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev müxtəlif beynəlxalq platformalarda çıxışlarında dəfələrlə vurğulayıb ki, hüquq işləmədikdə güc faktoru ön plana keçir və bu, beynəlxalq sistem üçün təhlükəli tendensiyadır”.
Qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının aşınması
Deputat əlavə edib ki, Xocalı hadisəsinə prinsipial münasibətin göstərilməməsi daha geniş mənada qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının zəifləməsinə təsir etdi: “Beynəlxalq təşkilatların, xüsusilə BMT kimi qurumların böyük güclərin siyasi maraqları fonunda effektiv mexanizmə çevrilə bilməməsi onların legitimliyinə zərbə vurdu.
Bu gün beynəlxalq institutların artan regional müharibələr, humanitar böhranlar və geosiyasi bloklaşma fonunda təsir imkanlarının məhdudlaşması təsadüfi deyil. Analitik baxımdan bunu üç əsas faktorla izah etmək olar: Selektiv hüquq tətbiqi, eyni prinsipin müxtəlif regionlarda fərqli şəkildə şərh olunması; siyasi iradə çatışmazlığı, qərarların icrası üçün real mexanizmlərin olmaması; böyük güclərin təsiri – institusional müstəqilliyin zəifləməsi.
Nəticədə beynəlxalq sistem preventiv deyil, reaktiv modelə keçdi. Yəni hadisələrin qarşısını almaq əvəzinə, baş verdikdən sonra bəyanatlarla kifayətlənən struktur formalaşdı.
Azərbaycanın strateji cavabı: güc və diplomatiya sintezi
Mövcud reallıq fonunda Azərbaycan alternativ strategiya seçdi. Dövlət quruculuğunun gücləndirilməsi, iqtisadi müstəqilliyin artırılması və hərbi potensialın modernləşdirilməsi prioritetə çevrildi.
Eyni zamanda, Xocalı həqiqətlərinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində sistemli diplomatik və ictimai fəaliyyət həyata keçirildi. Bu çərçivədə Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva tərəfindən 2008-ci ildə başladılan “Xocalıya ədalət” kampaniyası informasiya və hüquqi mübarizənin mühüm elementinə çevrildi. Kampaniya müxtəlif ölkələrdə ictimai rəyin formalaşdırılması, parlamentar səviyyədə qərarların qəbuluna təşviq və tarixi faktların tanıdılması baxımından əhəmiyyətli rol oynadı.
2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük müharibə və 2023-cü ildə həyata keçirilmiş lokal antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etdi. Bu proses təkcə hərbi əməliyyat deyil, uzun illər davam edən diplomatik və siyasi strategiyanın yekunu idi.
Analitik baxımdan bu mərhələ bir neçə nəticə ortaya qoydu: Regional status-kvo dəyişdi; separatizm faktoru aradan qaldırıldı; güc balansı yenidən formalaşdı; Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində subyekt kimi mövqeyini gücləndirdi”.
Dərslər və perspektivlər
Xocalı hadisəsinin 34-cü ildönümü yalnız anım mərasimi deyil, həm də siyasi dərsdir. Əsas nəticə ondan ibarətdir ki, beynəlxalq sistemin effektivliyi siyasi iradə və prinsipiallıqdan asılıdır. Əgər bəşəri cinayətlərə vaxtında və qətiyyətli reaksiya verilmirsə, bu, gələcəkdə daha geniş miqyaslı böhranlara zəmin yaradır”.
O qeyd edib ki, Azərbaycan üçün isə əsas strateji xətt dəyişməz qalır: “ Dövlətin gücləndirilməsi; suverenliyin qorunması; tarixi həqiqətlərin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması; regional sabitliyin təmin edilməsi.
Bu gün Azərbaycan ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin etmiş dövlət kimi inkişaf mərhələsindədir. Xocalı faciəsi isə milli yaddaşın ayrılmaz hissəsi olaraq qalır və gələcək siyasətin formalaşmasında strateji dərs rolunu oynayır.
Tarix göstərir ki, beynəlxalq münasibətlərdə ədalət yalnız prinsiplə deyil, həm də siyasi iradə və real güc balansı ilə təmin olunur. Xocalı hadisəsi məhz bu reallığın ən ağrılı, lakin ən öyrədici nümunələrindən biridir”.
Mürtəza
Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün ain.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
