Rusiya-Ukrayna müharibəsinin başlanmasından dörd il keçir. 2022-ci ilin fevralında başlayan genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlar təkcə iki ölkənin deyil, bütövlükdə Avropa təhlükəsizlik arxitekturasının taleyini dəyişdi. Minlərlə insan həyatını itirdi, milyonlarla ukraynalı qaçqın vəziyyətinə düşdü, regionun iqtisadi və geosiyasi balansı sarsıldı.
İndi əsas sual budur: müharibə bu il bitə bilərmi?
Hazırkı mərhələdə cəbhə xəttində nisbi durğunluq müşahidə olunsa da, diplomatik müstəvidə aktivlik artıb. ABŞ və Avropa İttifaqı Ukraynaya hərbi və maliyyə dəstəyini davam etdirir. Rusiya isə sanksiyalara baxmayaraq hərbi potensialını qorumağa çalışır. Eyni zamanda tərəflər zaman-zaman vasitəçilər üzərindən dolayı danışıqlara maraq göstərdiklərini nümayiş etdirirlər. Lakin konkret və hərtərəfli sülh sənədi hələ də ortada yoxdur.
Mövzu ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan siyasi ekspert Heydər Oğuz hesab edir ki, 2026-cı il müharibənin taleyində dönüş nöqtəsi ola bilər, lakin bu, tam sülh anlamına gəlməyə bilər:
“Dörd illik müharibə həm Ukraynanı, həm də Rusiyanı ciddi şəkildə zəiflədib. Rusiya ilkin strateji hədəflərinə nail ola bilmədi, Ukrayna isə dövlətçiliyini qorusa da, ağır iqtisadi və demoqrafik itkilərlə üzləşdi. Bu mərhələdə tərəflərin hər ikisi resursların tükənməsi ilə qarşı-qarşıyadır. Ona görə də atəşkəs ehtimalı artır. Amma bu, mütləq şəkildə yekun sülh demək deyil”.
Ekspertin sözlərinə görə, proseslərin gedişində ABŞ faktorunun rolu həlledicidir:
“Vaşinqtonun mövqeyi olmadan müharibənin taleyini müəyyənləşdirmək mümkün deyil. ABŞ-nin Ukraynaya hərbi dəstəyi davam edərsə, Kiyev danışıqlarda daha sərt mövqe tuta bilər. Əks halda, müəyyən ərazi kompromisləri gündəmə gələ bilər. Bu isə Ukrayna cəmiyyətində ciddi müzakirələr yaradacaq. 2022-ci ildə Moskva Kiyevi qısa müddətdə nəzarətə götürəcəyini düşünürdü. Bu plan iflasa uğradı. İndi Rusiya üçün əsas məqsəd mövcud nəzarət etdiyi əraziləri qorumaq və müharibəni öz xeyrinə dondurmaqdır. Yəni Kreml üçün ideal variant uzunmüddətli atəşkəs və faktiki bölünmə modelidir”.
Ekspert əlavə edir ki, müharibənin tam bitməsi üçün iki əsas şərt lazımdır: tərəflərin siyasi iradəsi və təhlükəsizlik zəmanətləri mexanizmi:
“Ukrayna NATO üzvlüyü və ya real təhlükəsizlik təminatı olmadan riskli kompromisə getməyəcək. Rusiya isə Qərbin hərbi infrastrukturunun sərhədlərinə yaxınlaşmasını qəbul etmir. Bu iki ziddiyyət hələ də qalır. Ona görə də 2026-cı ildə daha çox atəşkəs və ya ‘dondurulmuş münaqişə’ modeli real görünür. Enerji bazarları, müdafiə xərcləri, qaçqın axını – bütün bunlar Avropa İttifaqı üçün əlavə təzyiq yaradır. Qərb ictimaiyyətində müharibə yorğunluğu hiss olunur. Bu da siyasi qərarların sürətlənməsinə səbəb ola bilər”.
Heydər Oğuz vurğulayır ki, müharibənin bu il bitməsi mümkündür, lakin bu, daha çox siyasi razılaşma və atəşkəs formatında ola bilər:
“Tammiqyaslı sülh müqaviləsi üçün hələ ciddi maneələr var. Amma tərəflər resurs baxımından limitə yaxınlaşır. Əgər böyük geosiyasi sürpriz baş verməzsə, bu il müəyyən siyasi çərçivə razılaşması mümkündür. Əks halda müharibə aşağı intensivliklə davam edə bilər. Ümumiləşdirsək, dörd illik müharibənin taleyi hələ də qeyri-müəyyəndir. Cəbhədə nisbi sabitlik olsa da, siyasi masa arxasında əsas ziddiyyətlər qalır. 2026-cı il ya atəşkəs ili kimi tarixə düşə bilər, ya da münaqişənin daha uzunmüddətli “dondurulmuş” fazaya keçidi ilə yadda qala bilər. Hər iki halda, müharibənin nəticələri uzun illər regionun təhlükəsizlik sisteminə təsir göstərməkdə davam edəcək”.
Tunar
NOCOMMENT.az
