15 fevral 2026-cı il tarixində Prezident cənab İlham Əliyevin Serbiya Respublikasına rəsmi səfəri və səfər çərçivəsində verdiyi bəyanat Azərbaycan–Serbiya münasibətlərinin keyfiyyətcə yeni mərhələyə daxil olduğunu bir daha nümayiş etdirdi. Dövlət başçısının çıxışında vurğulanan məqamlar iki ölkə arasında formalaşmış etibarlı siyasi dialoqun, qarşılıqlı dəstəyə əsaslanan prinsipial mövqeyin və uzunmüddətli strateji planların konturlarını aydın şəkildə ortaya qoyur.
Azərbaycan–Serbiya münasibətləri son illərdə təkcə ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində deyil, daha geniş geosiyasi məkanda – Cənubi Qafqaz və Balkan ölkələri arasında yeni körpü modelinin formalaşması kontekstində diqqət çəkir. Bu əlaqələr iki region arasında siyasi dialoq, enerji təhlükəsizliyi və nəqliyyat bağlantıları baxımından yeni mərhələnin əsas elementlərindən biri kimi dəyərləndirilə bilər. Cənubi Qafqaz və Balkan yarımadası tarixən mürəkkəb siyasi proseslərin, etnik və ərazi münaqişələrinin yaşandığı region olub. Hər iki regionda dövlət suverenliyi və ərazi bütövlüyü məsələləri xarici siyasətin prioritet istiqamətlərindəndir. Məhz bu oxşar geosiyasi təcrübə Bakı ilə Belqrad arasında qarşılıqlı dəstəyi gücləndirir.
Serbiya–Azərbaycan Strateji Şurasının birinci iclasının keçirilməsi əməkdaşlığın institusional çərçivəsinin gücləndirilməsi baxımından mühüm addımdır. Bu mexanizm əlaqələrin yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmadığını, konkret fəaliyyət planlarına və yol xəritələrinə əsaslandığını göstərir. Prezident cənab İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, gələcək üçün “açıq-aydın planlar” mövcuddur. Bu planlar üç əsas istiqaməti əhatə edir: siyasi dialoqun dərinləşdirilməsi, iqtisadi və investisiya əməkdaşlığının genişləndirilməsi, energetika və nəqliyyat sahəsində sinerjinin gücləndirilməsi. Xüsusilə nəqliyyat və logistika imkanlarının genişləndirilməsi Orta Dəhliz kontekstində xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Cənubi Qafqazda tranzit və enerji qovşağı kimi mövqeyini möhkəmləndirdiyi bir vaxtda, Serbiya da Balkan regionunda strateji logistika mərkəzi rolunu gücləndirməyə çalışır. Bu baxımdan tərəflər arasında yaranan sinerji Avrasiya məkanında yeni əməkdaşlıq konfiqurasiyalarına yol aça bilər.
Səfərin ən mühüm istiqamətlərindən biri energetika sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi oldu. Prezident cənab İlham Əliyevin “Azərbaycan Serbiyaya böyük həcmdə sərmayə qoymağa hazırdır” bəyanatı iki ölkə arasında iqtisadi tərəfdaşlığın keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Birgə inşa ediləcək elektrik stansiyası layihəsi yalnız iqtisadi deyil, həm də strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu layihə Serbiyanın daxili enerji istehsal gücünü artıracaq, enerji təhlükəsizliyini möhkəmləndirəcək, regional enerji bazarında rəqabət qabiliyyətini yüksəldəcək. Serbiyanın təbii resurslara malik olmamasına baxmayaraq, islahatlar nəticəsində əlverişli investisiya mühitinin formalaşdırılması xarici investorlar üçün cəlbedici şərait yaradıb. Azərbaycanın bu prosesdə fəal iştirak etməsi iki ölkə arasında iqtisadi etimadın yüksək səviyyədə olduğunu göstərir.
Azərbaycanın Serbiyaya təbii qaz ixracına başlaması və ixrac həcminin artırılması barədə qərar enerji əməkdaşlığının real nəticələrini ortaya qoyur. Azərbaycan qazının Serbiyada elektrik enerjisinə çevrilməsi həm daxili tələbatın ödənilməsi, həm də gələcək ixrac imkanları baxımından əhəmiyyətlidir. Hazırda Azərbaycanın enerji ixrac potensialının 2 giqavat səviyyəsində olması və 2032-ci ilə qədər əlavə 8 giqavat gücün yaradılması planı ölkənin Avropanın enerji təhlükəsizliyində rolunu daha da artıracaq.
Xüsusilə bərpaolunan enerji layihələrinin genişləndirilməsi və yeni transmissiya xətlərinin qurulması Avropa məkanına inteqrasiya prosesini sürətləndirir. Bu kontekstdə Serbiya ilə əməkdaşlıq həm ənənəvi enerji, həm də yaşıl enerji sahəsində qarşılıqlı faydalı model kimi qiymətləndirilə bilər. Balkan regionu üçün alternativ və etibarlı enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi strateji prioritetdir və Azərbaycan bu prosesdə mühüm tərəfdaş kimi çıxış edir. Prezident cənab İlham Əliyevin “biz yaxın gələcəkdə yenə də bir-birimizlə görüşəcəyik” fikri münasibətlərin yüksək dinamika ilə inkişaf etdiyini göstərir.
Bakı ilə Belqrad arasında inkişaf edən strateji tərəfdaşlıq yalnız ikitərəfli münasibət deyil, həm də regional sabitlik, qarşılıqlı fayda və uzunmüddətli əməkdaşlıq üçün yeni platforma kimi çıxış edir. Bu kontekstdə hər iki ölkənin gələcək üçün birgə açıq planları var.
Şövqi Həsənov,
YAP Şəmkir rayon Təşkilatı Aparatının əməkdaşı
