Günəş aktivliyi Yer kürəsindəki tektonik proseslərlə əlaqəli ola bilər. Yeni bir model, ionosferdəki dəyişikliklərin Yer qabığında təzyiqi artıra biləcəyini göstərir.
AzEdu.az xarici mediaya istinadla bildirir ki, yeni bir araşdırmanın müəlliflərinə görə, Günəş partlayışları zəlzələlərlə əlaqəli ola bilər. Bu araşdırma kosmik hava şəraitinin ionosferdəki dəyişikliklər vasitəsilə Yer qabığındakı qırılmaların sabitliyinə təsir göstərə biləcəyi fərziyyəsini irəli sürür.
Günəş partlayışları müntəzəm olaraq Yer atmosferinin yuxarı təbəqələrini narahat edir və qütb parıltılarına səbəb olur. Lakin tədqiqatçılar indi fərziyyə irəli sürüblər ki, yüklü hissəciklər axınları planetimizə çatdıqda, onlar ionosferdə - yüklü qazla zəngin atmosfer təbəqəsində - elektronların paylanmasını dəyişdirə bilər. Onların modelinə görə, bu, Yer qabığındakı elektrostatik qüvvələri dəyişdirə bilər.
Alimlər ionosferi və Yer qabığını vahid elektrik sisteminin elementləri - bir növ "sızan batareya" kimi araşdırıblar. Çox sayda ionu olan superkritik maye ilə doldurulmuş qabıqdakı çatlar kondensator kimi çıxış edərək elektrik enerjisi toplayır. Bu zonalar - qırılmalar - mexaniki gərginliyin toplandığı və zəlzələlərin baş verdiyi yerlərdir.
Model göstərib ki, Günəş partlayışı zamanı ionosferdəki elektronlar daha aşağı hündürlüklərə doğru hərəkət edərək mənfi yüklü bir təbəqə əmələ gətirə bilər. Bu, yer qabığında elektrostatik təzyiqi artırır. Araşdırmanın müəllifləri iddia edirlər ki, bu cür dəyişikliklər cazibə qüvvəsi və ya qabarma qüvvələri kimi çatlara təsir edən digər amillərlə müqayisə edilə bilər. Nəticədə, bu, çatın sürüşməsinə "itələyə" bilər.
Araşdırmaçılar həmçinin Yaponiyada 2024-cü ildə baş verən Noto yarımadasındakı zəlzələnin yüksək günəş aktivliyi dövrü ilə üst-üstə düşdüyünü və bunun da onların modelinə uyğun olduğunu irəli sürüblər. Lakin belə bir əlaqəni təsdiqləmək olduqca çətindir.
Birincisi, ABŞ Geoloji Xidməti əvvəllər zəlzələlərin 11 illik Günəş dövrü ilə açıq bir əlaqə göstərmədiyini vurğulayıb. İkincisi, həm Günəş alovlanmaları, həm də zəlzələlər olduqca tez-tez baş verir, buna görə də onların zamanla üst-üstə düşməsi mütləq səbəb-nəticə əlaqəsini göstərmir.
Lakin, "tədqiqatçılar kosmik hava ilə plitə tektonikası arasında əlaqələr axtarmağa davam edirlər" və işlərini sonrakı sınaqlar üçün bir istiqamət kimi görürlər.
