Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərarası əməkdaşlıq qarşılıqlı hörmət, suverenliyə ehtiram və ortaq maraqlar əsasında qurulur. Bu baxımdan Azərbaycan Respublikası ilə Serbiya Respublikası arasında formalaşmış münasibətlər nümunəvi tərəfdaşlıq modeli kimi qiymətləndirilə bilər. Hər iki ölkə müstəqillik, ərazi bütövlüyü və daxili işlərə qarışmamaq prinsiplərinə xüsusi həssaslıqla yanaşır və bu ortaq mövqe onların siyasi dialoqunun əsasını təşkil edir. Azərbaycan–Serbiya münasibətləri təkcə diplomatik çərçivə ilə məhdudlaşmır, həm də iqtisadi, enerji, humanitar və mədəni sahələri əhatə edən çoxşaxəli əməkdaşlıq formatına malikdir. Son illər ərzində qarşılıqlı səfərlər, imzalanmış sənədlər və həyata keçirilmiş layihələr iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın möhkəmləndiyini göstərir.
Azərbaycan və Serbiya arasında diplomatik münasibətlər 1990-cı illərin sonlarında qurulmuş və qısa müddət ərzində dinamik inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur. Hər iki dövlət postsosialist məkanında müstəqillik əldə etdikdən sonra beynəlxalq arenada öz mövqelərini möhkəmləndirmək, regional təhlükəsizlik və iqtisadi inkişaf sahəsində tərəfdaşlar qazanmaq istiqamətində fəal siyasət yürütmüşdür.
Dövlət başçıları səviyyəsində qarşılıqlı səfərlər və yüksək səviyyəli görüşlər siyasi etimad mühitini gücləndirmişdir. Xüsusilə İlham Əliyev və Aleksandar Vuçiç arasında formalaşmış etibarlı dostluq münasibətləri əməkdaşlığın strateji xarakter almasına mühüm töhfə vermişdir. Bu görüşlər zamanı imzalanmış sənədlər hüquqi bazanın genişlənməsinə və əlaqələrin institusional əsaslarının möhkəmlənməsinə xidmət etmişdir.
İkitərəfli münasibətlərin əsas istiqamətlərindən biri iqtisadi əməkdaşlıqdır. Azərbaycan və Serbiya arasında ticarət dövriyyəsi illər üzrə artım dinamikası nümayiş etdirir. Əməkdaşlıq xüsusilə energetika, tikinti, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı və sənaye sahələrində inkişaf edir.
Azərbaycan şirkətləri Serbiyada bir sıra infrastruktur layihələrinin icrasında iştirak etmişdir. Yol və nəqliyyat infrastrukturunun yenilənməsi sahəsində həyata keçirilmiş layihələr iki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlığın real nəticələrini ortaya qoyur.
Eyni zamanda, Serbiya Azərbaycanın enerji resurslarına maraq göstərir. Azərbaycanın zəngin enerji ehtiyatları və Avropanın enerji təhlükəsizliyində artan rolu Serbiya üçün də strateji əhəmiyyət daşıyır.
Serbiya enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə böyük önəm verir. Bu baxımdan Azərbaycan qazının Avropa bazarına nəqli və regional enerji layihələrində iştirak imkanları Serbiya üçün yeni perspektivlər açır. Enerji dialoqu iki ölkə arasında strateji əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən biri kimi dəyərləndirilir.
İkitərəfli münasibətlərin inkişafında humanitar əməkdaşlıq mühüm rol oynayır. Təhsil, mədəniyyət, turizm və idman sahələrində həyata keçirilən layihələr xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirir. Azərbaycan və Serbiya universitetləri arasında əməkdaşlıq müqavilələri imzalanmış, tələbə və müəllim mübadiləsi həyata keçirilmişdir. Mədəni tədbirlər, sərgilər və konsert proqramları xalqların bir-birinin tarixi və mədəni irsi ilə yaxından tanış olmasına şərait yaratmışdır.
Azərbaycan–Serbiya münasibətləri yüksələn xətt üzrə inkişaf edir və gələcəkdə daha geniş əməkdaşlıq imkanları mövcuddur. Xüsusilə enerji və alternativ enerji sahəsində birgə layihələr, nəqliyyat-logistika əməkdaşlığının genişləndirilməsi, rəqəmsal iqtisadiyyat və innovasiya sahəsində tərəfdaşlıq, təhsil və elmi tədqiqat proqramlarının artırılması nəticəsində qarşılıqlı siyasi iradə və dostluq münasibətləri bu perspektivlərin reallaşmasına zəmin yaradır.
Nəticə etibarilə, Azərbaycan Respublikası ilə Serbiya Respublikası arasında ikitərəfli münasibətlər qarşılıqlı hörmət, etimad və strateji tərəfdaşlıq prinsiplərinə əsaslanır. Siyasi dialoqun yüksək səviyyədə olması, iqtisadi və enerji sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi, humanitar əlaqələrin dərinləşməsi bu münasibətlərin dayanıqlı xarakter aldığını göstərir. Qarşılıqlı maraqlar və ortaq dəyərlər əsasında qurulan bu münasibətlər gələcəkdə daha da möhkəmlənəcək və hər iki dövlətin milli maraqlarına xidmət etməyə davam edəcəkdir.
Çinarə Məmmədova
YAP Naxçıvan şəhər təşkilatının fəalı
