95 milyon illik ixtiozavr fosili Yer üzündə yaşamış son nümayəndələrdən biri ola bilər...
Poliqon xəbər verir ki, Polşanın şərqində, Visla çayı üzərində yerləşən Annopol şəhərindəki fosfat mədənində kosatka ölçüləri ilə müqayisə edilə bilən iri ixtiozavrın qalıqları aşkarlanıb. Paleontoloqlar müəyyən ediblər ki, tapıntı təxminən 95 milyon il əvvələ, yəni gec Təbaşir dövrünün başlanğıc mərhələsinə aiddir.
Tədqiqatın nəticələri Acta Geologica Polonica jurnalında dərc olunub. Araşdırmanın müəllifləri Varşava Universitetindən Daniel Tıborovski, Lyublindəki Mariya Küri-Sklodovska Universitetindən Qjeqoj Qayek və Beskid Speleoklubundan Artur Komorovskidir.
Alimlərin sözlərinə görə, tapılan material heyvanın kəllə sümüyünün en kəsiyini əhatə edir və anatomik detalları olduqca aydın şəkildə nümayiş etdirir. Nümunə Annopoldakı fosfat mədənində, Sventokşiski dağlarının şərq kənarında aşkar edilib. Qayaların geoloji yaşı təxminən 95 milyon il olaraq qiymətləndirilir və senoman mərhələsinə aiddir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, ixtiozavrlar təxminən 93 milyon il əvvəl, senoman mərhələsinin sonunda nəsli kəsilib. Bu baxımdan Polşada tapılan fosil Yer üzündə yaşamış son ixtiozavrlardan birinin paleontoloji sübutu hesab oluna bilər.
İxtiozavrlar, tez-tez “balıq kərtənkələləri” adlandırılan dəniz sürünənləri olub və təxminən 250–93 milyon il əvvəl, Mezozoy erasının böyük hissəsində okeanlarda yaşayıblar. Anatomik analiz və dünyanın digər bölgələrində tapılmış qalıqlarla müqayisə nəticəsində Annopol nümunəsinin “ploskokrıllar” kimi tanınan iri və güclü ixtiozavr qrupuna aid olduğu müəyyən edilib.
Alimlərin hesablamalarına görə, Annopol ixtiozavrının uzunluğu 6–9 metr arasında olub ki, bu da müasir kosatkaların ölçüləri ilə müqayisə edilə bilər. Tıborovskinin sözlərinə görə, bu növ gec Təbaşir dövründə dəniz qida zəncirinin zirvəsində yer alıb. Onların qalın çənələri və digər ixtiozavrlara nisbətən daha enli üzgəcləri olub, bu da onlara suda sürüşərək sürətlə hərəkət etməyə imkan verib.
Mədənin ərazisində aşkar edilmiş iri və möhkəm dişlər göstərir ki, Polşa ixtiozavrı böyük ovlara, o cümlədən dəniz tısbağalarına, köpəkbalıqlarına, şüaüzgəcli balıqlara və daha kiçik ixtiozavrlara hücum etmək üçün mükəmməl uyğunlaşmışdı. Alimlər hesab edirlər ki, iri ploskokrıllar ekoloji baxımdan müasir iri yırtıcı balinaların analoqu olub və öz dövründə okean ekosistemində əsas rol oynayıb.
Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, Annopol tapıntısı ixtiozavrların təkamülünün son mərhələsində zəifləmədiyini, əksinə, ekoloji baxımdan sabit və güclü mövqe tutduğunu göstərir. Bu isə onların qəfil məhvinin səbəbləri barədə elmi müzakirələr üçün yeni material təqdim edir.
Poliqon.info
