"Curiosity" kəşfiyyat aparatının Qeyl kraterindəki "Yellowknife Bay" bölgəsində tapdığı üzvi molekulların məlum olan heç bir cansız proseslə izah edilə bilməyəcək qədər sıx olduğu müəyyən edilib. 3,7 milyard illik "Cumberland" palçıq daşındakı bu birləşmələr antik Mars həyatına dair indiyə qədər tapılmış ən konkret göstəricilərdən biri ola bilər.
2025-ci ilin mart ayında bu süxurlarda həyatın məhsulları kimi tanınan uzun zəncirli alkanlar aşkar edilmişdi. NASA-nın Qoddard (Goddard) Kosmik Uçuş Mərkəzindən Dr. Aleksandr Pavlov və komandası sözügedən molekulların milyardlarla il yeraltında qaldıqdan sonra 78 milyon il əvvəl səthə çıxdığını müəyyən ediblər.
Alimlər kosmik radiasiyanın bu prosesdəki dağıdıcı təsirini hesablayaraq üzə çıxarıblar ki, alkanlar radiasiyaya məruz qalmazdan əvvəl bugünkü ölçümlərdən ən azı 2 min dəfə daha çox olub. Buna əsasən, bir dövrlər Mars səthində milyonda 120-dən 7700-ə qədər hissə (ppm) arasında üzvi maddə olduğu təxmin edilir.
Meteoritlər və atmosfer hadisələri kifayət etmir
Tədqiqatçılar bu dərəcədə yüksək üzvi sıxlığın karbonla zəngin meteoritlər, kosmik tozlar və ya qədim Mars atmosferindəki kimyəvi çöküntülər vasitəsilə formalaşa bilməyəcəyini vurğulayırlar.
Hidrotermal bacalar: Araşdırmada hidrotermal bacaların bu molekulları istehsal etmə ehtimalı da qiymətləndirilib, lakin 120 ppm və daha yüksək sıxlığın bölgədəki karbonat nisbətləri ilə uyğunsuz olduğu müəyyən edilib.
Həyatın izləri aydınlaşır, lakin qəti sübut gözlənilir
Yer kürəsində bənzər sıxlıqdakı alkanların tamamilə canlı orqanizmlər tərəfindən istehsal edildiyi məlumdur. Alimlər Mars üçün də eyni vəziyyətin keçərli ola biləcəyini bildirsələr də, hələ kəşf edilməmiş kimyəvi proseslərin ehtimalını da istisna etmirlər.
"Perseverance" aparatının "Cheyava Falls" bölgəsində tapdığı sübutlardan sonra "Yellowknife Bay" tapıntıları antik Mars həyatı lehinə ikinci ən güclü sübut hesab olunur. Marsdan nümunə gətirmə missiyalarının büdcə ixtisarları səbəbindən qeyri-müəyyən qalması, roverlərin təqdim etdiyi bu məlumatların uzun müddət ən mümkün sübut statusunda qalmasına səbəb olacaq.
