Yeni texniki tədbirlər israilli yəhudilərin torpaq almasını asanlaşdırır və Fələstin nəzarətində olan ərazilərə administrativ müdaxilə imkanlarını genişləndirir...
Müıllif: Lük Bronner
Le Monde qəzeti
İsrailin İordan çayının qərb sahilini anneksiya etməsi yeni mərhələyə qədəm qoyur. Fevralın 8-i, bazar günü, işğal olunmuş ərazilərdə məskunlaşmanın inkişafını sürətləndirmək və genişləndirmək məqsədi daşıyan bir sıra texniki tədbirlərin elan edilməsi ilə İsrail hökuməti 1967-ci ildən bəri qeyri-qanuni şəkildə işğal altında saxlanılan torpaqlar üzərində hərbi, inzibati və mülki nəzarətini daha da gücləndirir.
“Biz ərazidə mövcudluğumuzu gücləndiririk və ölkənin tam mərkəzində terrorçu ərəb dövləti ideyasına son qoyuruq”, deyə ultra-sağçı məskunlaşma məsələləri naziri Betsalel Smotriç fələstin dövlətini nəzərdə tutaraq bildirib.
Smotriçin bu bəyanatı fonunda Fələstin dövlətinin yaşama qabiliyyəti isə getdikcə daha çox sarsılmış və şübhə altına düşmüş görünür.
Tədbirlərin ilk paketi israilli yəhudilər üçün torpaq alınmasının sadələşdirilməsinə yönəlib. Bu dəyişikliklər ciddi dönüş nöqtəsi sayıla bilər və Smotriçin bu sahəni öz nəzarətinə götürməsindən sonra kolonizasiya bürokratik mexanizminin nə dərəcədə effektiv işlədiyini göstərir. İordaniyadan miras qalan qanuna əsasən əvvəlki suveren torpağı birbaşa almaq hüququ yalnız fələstinli sakinlərə məxsus idi. İsraillilər isə icazələrin alınması və qeydiyyatdan keçmiş şirkətlərin vasitəçiliyi ilə nisbətən mürəkkəb prosedurdan keçməyə məcbur qalırdılar ki, bu da bu cür əməliyyatların tənzimlənməsinə imkan verirdi.
Ekoloji terrorizm
Son dörd il ərzində İsrail dövlətinin çoxsaylı yeni yaşayış məntəqələrinin yaradılmasına töhfə verməsi fonunda daşınmaz əmlak bazarı da hökumətin İordan çayının qərb sahili deyil, bibliya terminologiyasına uyğun olaraq “Yəhuda və Samariya” adlandırdığı bu ərazinin kolonizasiyası üçün yeni alətə çevrilə bilər.
“Yəhudilər Yəhuda və Samariyada daşınmaz əmlakı Təl-Əvivdə və ya Qüdsdə aldıqları kimi ala biləcəklər”, deyə Smotriçin ətrafından bildirilib. Üstəlik, hökumət daha bir ciddi maneəni aradan qaldırıb: mülkiyyət reyestrlərinə çıxış əvvəllər qadağan idisə, indi buna icazə veriləcək. Bu addım torpaq alqı-satqısını xeyli asanlaşdırmalıdır ki, bu da məskunlaşma hərəkatının uzun müddətdir irəli sürdüyü tələblərdən biri idi.
“Bu tədbir məskunlaşanların kiçik bir qrupuna hökumətin müdaxiləsi olmadan yerlərdə siyasi reallıqları müəyyənləşdirmək imkanı verir”, deyə onilliklər boyu işğal və kolonizasiyanı sənədləşdirən İsrail qeyri-hökumət təşkilatı “İndi Sülh” (Peace Now) qeyd edib.
Paralel olaraq, hökumət 1993-cü ildə imzalanmış Oslo razılaşmalarından qalan az sayda müddəanı yenidən nəzərdən keçirmək qərarına gəlib. Həmin razılaşmalar İordan çayının qərb sahilini üç zonaya bölürdü: Fələstin Administrasiyasının tam nəzarətində olan A zonası, təhlükəsizlik sahəsində İsrail nəzarətinin saxlandığı B zonası və İsrail dövlətinin tam nəzarətində olan C zonası.
İndi isə administrasiya A və B zonalarına arxeologiya və ətraf mühitin mühafizəsi sahələrində müdaxilə edə biləcək. Bu isə formal olaraq Fələstin Administrasiyasının məsuliyyətində olan geniş ərazilərdə evlərin sökülməsinə və ya fələstinli tikintisinin məhdudlaşdırılmasına imkan verən iki alətdir.
“Ekoloji terrorizm yaşıl xətti tanımır”, deyə Smotriç bazar ertəsi bu qərarı əsaslandırarkən bildirib və İsraildə “terrorizm” anlayışının geniş təfsir edildiyini xatırladıb; bu anlayışa zirehli avtomobillərə daş atmaq, sosial şəbəkələrdə Fələstini dəstəkləyən paylaşımlar, siyasi toplantılar və ya zibil yandırılması da daxil edilir.
2023-cü ilin oktyabrından bəri ordunun və məskunlaşanların 1 000-dən çox fələstinlini öldürdüyü, 20 000-dən artıq şəxsi həbs etdiyi, həbsxanalarda zorakılıq və işgəncələrin tətbiq olunduğu İordan çayının qərb sahilində terror rejimi quran hökumət, eyni zamanda, xüsusilə Beytləhm və Xevronda yerləşən bir sıra dini obyektlər üzərində nəzarəti də gücləndirir. Sonuncu halda hökumət bələdiyyəni şəhərsalma sahəsində səlahiyyətlərindən məhrum etmək qərarı verib.
“Bu, İsrailə Xevronda məskunlaşmanı inkişaf etdirməyə, şəhərdə yeni koloniyalar salmağa və müsəlmanlar üçün müqəddəs olan məkanda birtərəfli dəyişikliklər etməyə imkan verəcək”, deyə “İndi Sülh” təşkilatı xəbərdarlıq edir.
De-fakto anneksiya
“Bütün fələstin ərazisi boyunca fələstinlilərin mövcudluğuna, onların milli və tarixi hüquqlarına qarşı yönəlmiş misilsiz eskalasiya”, deyə Fələstin Administrasiyası acizliyini ifadə edərək belə reaksiya verib və bunu “anneksiya və əhalinin köçürülməsi planlarının praktik icrası” adlandırıb.
Səudiyyə Ərəbistanı, Misir, Türkiyə, Qətər, İordaniya, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, İndoneziya və Pakistanın birgə bəyanatında “qanunsuz anneksiya və fələstin xalqının köçürülməsi cəhdləri” pislənib. Avropa İttifaqı isə “yanlış istiqamətdə atılmış növbəti addım”ı tənqid etməklə kifayətlənib.
Milli sağ və ultra-sağçı supremasist qüvvələrin ittifaqı olan hakim koalisiya İordan çayının qərb sahilinin kolonizasiyasını əsas hədəflərindən birinə çevirib. 7 oktyabr 2023-cü ildə HƏMAS-ın hərbi və terror hücumuna cavab olaraq başlayan Qəzza müharibəsi bu məsələyə cavabdeh nazirlərə beynəlxalq reaksiyadan çəkinmədən de-fakto anneksiya planlarını həyata keçirmək imkanı yaradıb.
“Bu, bizi fəlakətə aparan ekstremist və məsuliyyətsiz hökumətdir. İsraildəki bütün demokratik qüvvələr artıq indi, bütün mümkün vasitələrlə bunun qarşısını almaq üçün hərəkətə keçməlidir”, deyə “İndi Sülh” təşkilatı çağırış edib. Lakin bu çağırış sol fəal dairələrdən kənarda ciddi əks-səda doğurmayıb, çünki əksər siyasi liderlər, o cümlədən müxalifət nümayəndələri dini və millətçi motivlərlə “Yəhuda və Samariya”nın kolonizasiyasını dəstəkləyirlər.
Poliqon.info
