Oxumeni.az portalından verilən məlumata əsasən, ain.az bildirir.
Alimlər neandertalların necə yox olmasının yeni izahını tapıblar
Alimlər neandertalların yox olmasını izah edən yeni bir hipotez irəli sürüblər: əsas səbəblərdən biri hamiləlik zamanı ölümcül fəsadlar ola bilər. Söhbət preeklampsiya və eklampsiya kimi ana və döl üçün həyati təhlükə yaradan vəziyyətlərdən gedir. Oxuməni.az xəbər verir ki,tədqiqatın nəticələri “Journal of Reproductive Immunology “(JRI) jurnalında dərc olunub.
Preeklampsiya plasentanın düzgün implantasiyasının olmaması səbəbindən yaranır və dölün qan təchizatının pozulması, onun böyüməsinin ləngiməsi və hamilə qadında arterial təzyiqin kəskin yüksəlməsi ilə müşayiət olunur. Ağırlıq hallarda vəziyyət qıcolma və yüksək ölüm riski ilə müşayiət olunan eklampsiyaya keçir.
Tədqiqatın müəllifləri qeyd edirlər ki, preeklampsiya unikal bir hadisədir: 4300-dən çox məməli növü arasında yalnız insanda rast gəlinir. Alimlərin fikrincə, neandertallarda plasentanın implantasiya mexanizmləri insanlarda olduğu kimi idi, deməli, onlar da bu fəsadlarla qarşılaşa bilərdilər. Lakin, Homo sapiens-dən fərqli olaraq, onlarda, ehtimal ki, ağır nəticələrin riskini azaldan təkamül "müdafiə mexanizmləri" yox idi.
Müasir insanlarda əksər hallarda plasentanın implantasiya pozğunluqları preeklampsiyanın inkişafına səbəb olmur. Belə bir müdafiə olmadan, müəlliflərin hesablamalarına görə, təhlükəli fəsadların tezliyi hamiləliklərin 10-20%-ə, ilk dəfə ana olan qadınlar arasında isə ölüm nisbəti isə təxminən 4%-ə çata bilərdi. Kiçik və həssas neandertal populyasiyaları üçün bu, kritik amil ola bilərdi.
Genetik məlumatlar da dolayı yolla hipotezi dəstəkləyir. Neandertal genlərinin bəzi variantları, o cümlədən H19, hipertoniya riskini artıra və preeklampsiya simptomlarını gücləndirə bilərdi. Ana və döl arasındakı immun qarşılıqlı təsirə cavabdeh olan digər genlər plasentanın dayaz implantasiyasına səbəb ola bilərdi.
Vəziyyət Homo sapiens ilə cütləşmə başladıqdan sonra daha da pisləşə bilərdi: Neandertal analar və hibrid döl arasında genetik uyğunsuzluq ağırlaşmalar riskini əlavə olaraq artıra bilərdi.
Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, söhbət neandertalların yox olmasının yeganə səbəbindən getmir. Lakin yüksək ana və perinatal ölüm nisbəti doğuşu əhəmiyyətli dərəcədə azalda və növün yox olmasını sürətləndirə bilərdi. Müəlliflərin fikrincə, məhz bu cür ağırlaşmalardan qorunma mexanizmlərinin təkamül yolu ilə yaranması Homo sapiens-in uğurunu təmin edən amillərdən biri ola bilərdi.
Almaz Həsənli
Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün ain.az saytını izləyin.
