“Uşaqlıq travması son illərdə tez-tez istifadə olunan anlayışlardan biridir. Lakin bu termin yalnız çətin və ya xoşagəlməz uşaqlıq xatirələrini deyil, uşağın psixikasına dərin və uzunmüddətli təsir göstərən emosional zədələnməni ifadə edir. Psixoloji baxımdan uşaqlıq travması, uşağın yaşına və emosional inkişaf səviyyəsinə uyğun olmayan, onun özünü təhlükəsiz və dəyərli hiss etməsinə mane olan hadisələr və ya uzunmüddətli mənfi mühit nəticəsində formalaşır".
Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında psixoloq Vüsalə Əmiraslanova deyib.
Onun sözlərinə görə, travma yalnız böyük və dramatik hadisələrlə məhdudlaşmır: "Fiziki və ya emosional zorakılıq, valideynlərin laqeydliyi, davamlı tənqid, sevgi və diqqət çatışmazlığı, ailədaxili münaqişələr, boşanma, itki, qorxu mühiti və ya uşağın özünü daim dəyərsiz hiss etdiyi bir atmosfer də travmatik təsir yarada bilər. Əsas məsələ hadisənin obyektiv böyüklüyü deyil, uşağın onu necə yaşaması və bunun onun daxili dünyasında hansı hissləri formalaşdırmasıdır. Uşaqlıq travması olan uşaqlar çox vaxt qorxu, tərk edilmə hissi, güvənsizlik, dəyərsizlik və ya sevgi üçün daim mübarizə aparmaq kimi emosiyalarla böyüyürlər. Bu hisslər zamanla onların şəxsiyyət formalaşmasına təsir edir və yetkin yaşda müxtəlif psixoloji çətinliklərə səbəb ola bilər. Belə insanlar münasibətlərdə həddindən artıq asılı və ya əksinə, emosional olaraq uzaq ola bilər, tənqidə həssas reaksiya verə bilər, özünə inamsızlıq, narahatlıq, depressiv əhval, güclü günahkarlıq hissi və ya davamlı stress yaşaya bilərlər.
Uşaqlıq travmasının mühüm xüsusiyyətlərindən biri də onun şüuraltı təsiridir. İnsan bəzən bugünkü reaksiyalarının və davranışlarının səbəbini anlamır, lakin keçmişdə yaşadığı emosional təcrübələr onun düşüncə və davranış modellərini formalaşdırmış olur. Məsələn, uşaqlıqda tez-tez tənqid olunan bir insan yetkinlikdə mükəmməlliyyətçilik və ya səhv etmək qorxusu ilə yaşaya bilər. Bununla belə, uşaqlıq travması həyatın dəyişməz hökmü deyil. Psixologiyada ən vacib anlayışlardan biri psixoloji elastiklikdir. İnsan psixikası uyğunlaşma və sağalma qabiliyyətinə malikdir. Travmanın təsirini azaltmaq və ya aradan qaldırmaq üçün psixoloji dəstək, psixoterapiya, özünü tanıma prosesi, sağlam münasibətlər və emosional təhlükəsizlik mühiti mühüm rol oynayır. Travmanın fərqinə varmaq və onu inkar etməmək sağalma prosesinin ilk addımı hesab olunur.
Valideynlər və cəmiyyət üçün də əsas mesaj ondan ibarətdir ki, uşağın emosional ehtiyacları fiziki ehtiyacları qədər vacibdir. Sevgi, diqqət, dinlənilmək, təhlükəsizlik hissi və qəbul olunmaq uşağın sağlam psixoloji inkişafının əsasını təşkil edir. Uşaqlıq travması sadəcə keçmişdə baş vermiş hadisə deyil, insanın özünə, dünyaya və münasibətlərə baxışını formalaşdıran dərin emosional təcrübədir. Lakin düzgün dəstək və psixoloji iş vasitəsilə bu təcrübənin mənfi təsirlərini azaltmaq və daha sağlam, balanslı həyat qurmaq mümkündür".
