ABŞ və Rusiya arasında nüvə arsenalının məhdudlaşdırılmasına dair müqavilə (START-III / SNO-III) 5 fevral 2026-cı ildə qüvvədən düşüb...
Poliqon Business Insider-ə istinadən xəbər verir ki, bu vəziyyət silahlara nəzarət üzrə ekspertləri narahat edir, çünki bu, etimadsızlıq üçün zəmin yaradır və təhlükəli yanlış hesablamalar riskini artıra bilər.
ABŞ və Rusiya "nüvə şəffaflığını" itirib
Nəşr xatırladır ki, START-III müqaviləsi ABŞ və Rusiyanın bombardmançı təyyarələrdə, sualtı qayıqlarda və raketlərdə yerləşdirə biləcəyi nüvə döyüş başlıqlarının sayını məhdudlaşdırırdı. Müqavilənin qüvvədən düşməsi Avropada gərginliyin yüksək olduğu bir vaxtda Vaşinqton və Moskva arasında "nüvə şəffaflığını" azalda bilər.
"Bu, çox güman ki, həm ABŞ-ın, həm də Rusiyanın bir-birinin addımları ilə bağlı ən pis ssenarilərə qayıtmasına səbəb olacaq", deyə Amerika Alimləri Federasiyasının Nüvə İnformasiyası Layihəsinin baş elmi əməkdaşı Makkenzi Nayt-Boyl jurnalistlərə bildirib.
Nəşrdə qeyd olunur ki, ABŞ və Rusiya arasında nüvə silahlarının məhdudlaşdırılmasına dair son müqavilə 2010-cu ildə imzalanıb və 2011-ci ildə rəsmi olaraq qüvvəyə minib. Müqaviləyə əsasən, Vaşinqton və Moskva 1550 döyüş başlığı və 700 buraxılış qurğusu yerləşdirə bilərdi, eyni zamanda hər iki tərəfin fəaliyyətini yoxlamaq hüququ vardı. ABŞ və Rusiya bir-birini nüvə silahlarının hərəkəti barədə məlumatlandırır, raket, bombardmançı və sualtı bazalar da daxil olmaqla nüvə obyektlərinə müfəttişlər göndərirdi.
"Bu müqavilə olmadan iki ölkə arasında daha az proqnozlaşdırıla bilən və daha az şəffaf bir mühit yaranır", deyə FAS-ın Nüvə İnformasiyası Layihəsinin baş elmi əməkdaşı Eliana Cons nəşrə açıqlamasında bildirib.
O əlavə edib ki, yoxlama prosesi nüvə fəaliyyəti, o cümlədən təlimlər və silahların saxlanıldığı yerlər barədə ətraflı məlumat verirdi. Məsələn, Moskva ABŞ-da nüvə silahı daşımaq qabiliyyətinə malik B-52 Stratofortress bombardmançılarının sayını bilirdi.
Nəşr vurğulayır ki, ABŞ və Rusiya dünyanın ən böyük nüvə arsenalına malik ölkələrdir. Eyni zamanda Çin nüvə arsenalını sürətlə artırmağa davam edir ki, bu da ABŞ rəsmilərini ciddi narahat edir.
ABŞ və Rusiya yaxın gələcəkdə nüvə arsenalını artıracaqmı?
Nəşr qeyd edir ki, bir çox ekspertin fikrincə, qüvvədə olan müqavilə olmadan ABŞ və Rusiyanın nüvə arsenalı ilə bağlı bütün proqnozlaşdırıla bilənlik aradan qalxıb. Məhdudiyyətlər olmadan qitələrarası ballistik raketlər və sualtı qayıqlar kimi nüvə qüvvələri elə səviyyəyə qədər artırıla bilər ki, bu da ölkələr arasında Soyuq müharibə dövrünü xatırladan silahlanma yarışına səbəb olar.
FAS Nüvə İnformasiyası Layihəsinin direktoru Hans Kristensen və onun müavini Mett Korda jurnalistlərlə söhbətdə ehtimal ediblər ki, ABŞ-ın qitələrarası ballistik raket qüvvələri ehtiyat döyüş başlıqları ilə birlikdə 400-dən 800-ə qədər arta bilər. Onların sözlərinə görə, ABŞ sualtı qayıqları üçün döyüş başlıqlarının artırılması daha sürətli baş verə və əlavə olaraq 800–900 döyüş başlığı gətirə bilər.
Ekspertlər vurğulayıblar ki, bu, ABŞ və Rusiyanın dərhal bu addımları atacağı anlamına gəlmir. Nüvə arsenalının genişləndirilməsi böyük maliyyə resursları, logistika planlaması və vaxt tələb edir, eyni zamanda ölkələr arasında gərginliyi daha da artıra bilər.
Rusiya illərdir nüvə silahları üzrə müqaviləni pozur
Daha əvvəl ABŞ dövlət katibi Marko Rubio bəyan edib ki, Rusiya illərdir Nüvə Arsenallarının Məhdudlaşdırılması Müqaviləsinin (START-3) şərtlərinə əməl etmir. O vurğulayıb ki, Vaşinqton yeni saziş bağlamaq istəyir, lakin bu dəfə ikitərəfli deyil.
Rubionun sözlərinə görə, Rusiya 2023-cü ildə START-3 müqaviləsinin icrasını dayandırıb və uzun illər ərzində onun şərtlərini pozub. O bildirib ki, Rusiya mövcud nəzarət sistemini faktiki olaraq dağıdıb.
ABŞ dövlət katibi həmçinin qeyd edib ki, Rusiya Çinin qeyri-şəffaf və sürətli nüvə arsenalı artımını dəstəkləyir. Onun sözlərinə görə, Pekin 2020-ci ildən bəri nüvə döyüş başlıqlarının sayını 200-dən 600-dən çoxa çatdırıb və 2030-cu ilə qədər bu rəqəm 1000-i keçə bilər.
Poliqon.info
