Ömürdən Qopan Anlar -(Nəşriyyatın köçürülməsi anı)

Nəşriyyat adlı məkanımızın içi sükutdan qopmuş bir sükunətə bürünmüşdü. Kitablar dağınıq halda, hər kitabın öz xatirəsi masalar üzərində sərilmişdi; hər künc bir əhvalatı xatırladır, hər səhifə bir zamanın şahidliyini özüylə daşıyırdı. İnsanlar başlarını aşağı salıb, çaşqın halda özlərinə dönmüş şəkildə dayanırdılar; hər bir göz qığılcımlı, yorğun, amma çaşqın.
Mən dayanıb heyrətlə baxırdım – bu, yalnız bir köç deyildi; illərlə yığılmış zəhmətin, yaradıcılığın, qəlbin daşıdığı anların özünü daşıyan görüntüsü idi. Hər addımımda xatirələr ayaqlarıma dolaşır, ürəyimdə ağırlıq yaradaraq, çaşqınlıq olmaqla yanaşı, iç dünyamda bir qətiyyət doğurdu: bu anları qələmə almalı, sözlərimlə gələcəyə çatdırmalıydım. Çünki hər bir kitab, hər bir kağız, hər bir sükut mənim üçün ömrün bir parçacı idi və onların da yaşadılması mənim vəzifəm idi.
Hər bucağın, hər küncün bir xatirəsi vardı xəyalımda; masaların üstündə qalan kitablar, köhnə sənədlər, dağılmış kağızlar mənim üçün yalnız material deyildi, onların hər biri ömrün bir parçası idi. İnsanların baxışları yorğun, amma hələ də həyatın ritmini saxlayır kimi görünürdü. Bu mənzərə mənə göstərdi ki, yalnız fiziki bir köç baş vermirdi; illərlə yığılmış zəhmət, sevinc, kədər, qəlbimizin içində gizlənmiş hər anın daşıyıcısı idi.
İçimdə bir hüzur və bir ağırlıq qarışmışdı – çünki gördüklərimi qeyd edə bilərdim, ağırlıq, çünki hər bir detalın ömrü mənim məsuliyyətimə bağlı idi. Əlimə qələm alanda anladım ki, sözlər yalnız kağızda gizlənmir, zamanın yaddaşına da yazılırdı. Hər bir nəfəs, hər bir baxış, hər bir susqunluq bir hekayə daşıyırdı, və mənim işim bu hekayələri gələcəyə çatdırmaq idi.
Ey qəlbim, sən hər sözü, hər titrəyişi bilirsən… Sükut içində danışırsan, amma mən səni eşidirəm, dinləyirəm. Hər masanın küncündəki sükut, hər səhifədə gizlənmiş söz, saralmış küncündə itmiş ümid… Sən onları yadda saxlamısan, və mən onları sözə çevirirəm. Hər baxış bir səsdir; mən onu tutmaq istəyirəm. Hər nəfəs bir hekayə danışır, mən isə onu qələmə alıram.
Sözlərim yalnız kağızda qalmaz; onlar yaşanmış anların şahidi, insan talelərinin əksidir. Burada mən özümü tapıram, burda hər inciklik, hər sevinc, hər kədər bir iz buraxır. Hər addımda həyatın çətinliyi, hər baxışda qəlbin titrəyişi var. Mən yalnız müşahidə etmirəm; mən yaşayıram, hiss edirəm, yazıram.
İnsan deyir: nə vaxtlar var imiş: bu yerlərdən, kimlər gəlib, kimlər keçib… Nəşriyyat bir zamanların məkanı idi, həyat dolu idi… Amma indi gələn, keçən yoxdur; bir zamanlar yaşayanlar tükənib, indi torpaq altındadır. Amma artıq dahillərin ocağı – nəşriyyat da, o canlılıq da – bu gündən itib və öz sakinlərinə əlvida deyir.
İnsan bəzən bir binanın yoxluğunu deyil, bir dövrün səssizcə çəkilib getməsini hiss edir. Divarlar qalır, pəncərələr yerindədir, amma içindəki nəfəs kəsilib. Burada bir zamanlar sözün ayaq səsləri eşidilirdi; Bəxtiyar Vahabzadənin, Xəlil Rza Ulutürkün addımları, dövrün şairlərinin səsi, mübahisələri, sevincləri, qəlbin daşdığı anlar bu koridorlarda dolaşırdı. O səslər indi xatirəyə çevrilib.
Pulun adı yüksək tribunada yer aldığı və onun adıyla ölçüldüyü bir zamana gəlib çıxmışıq. Sözün çəkisi yox, xərci soruşulur. Halbuki bu məkan pulun deyil, yaddaşın mülkü və məkanı idi. Buradan keçənlər yalnız kitab nəşr etməzdi — talelərdə iz buraxardı. Sovet dövrünün şairləri, sonrakı nəsillər, adları indi kitabların üz qabığında qalan insanlar… hamısı bu əzəmətli binanın yaddaşına hopmuşdu.
İndi isə yaddaş köçürülmür. O nə qutuya sığır, nə siyahıya düşür. İnsanlar səssizcə əşyalarını yığır, amma xatirələr qalır — sahibsiz. Ən ağır olan da budur: sahibsiz qalan yaddaş. Mən buradan uzaqlaşanda təkcə iş yerimi deyil, ömrümdən qopan bir parçanı geridə qoyuram. On səkkiz ilin səsi, susqunluğu, yazıya çevrilmiş ağrıları bu divarlarda qalır. Amma bilirəm: yazılmayan yaddaş ölür. Ona görə də bu anları sözə çevirirəm. Qoy tarix susmasın, bizdən küsməsin, yaşadığı anları yaşada bilsin.
Qoy kimsə bir gün bu sətirləri oxuyanda bilsin — burada təkcə nəşriyyat yox idi; sadəcə yaşanmış həyat vardı. Ömürdən qopan anlar bəzən qayıtmır. Amma yazıya köçürüləndə unudulmur, nəşriyyat da, o canlılıq da artıq öz taleyinə vida söyləyir…
P.S. Baxsana, sənin də ömrün bura qədər imiş. Ey ömürdən itən günlər!
Qeyd: Bu yazı “elegiya” janrında qələmə alınmışdır — burada şəxsi qəlb ağrısı, könül titrəyişi və müşahidə birləşir. Məqsəd yalnız hadisələri təsvir etmək deyil; oxucuya oradakı həyatı, insan talelərini və ömrün qopan anlarını olduğu kimi hiss etdirməkdir. Esse ilə elegiya arasında yaradılan bu toxunuş, həm duyğu, həm də düşüncə qatını birləşdirərək yeni bir ədəbi nəfəs ortaya qoyur.
Təranə Şəms. 27.01.2026