Nəqliyyat-logistika sektorunda fəaliyyət göstərən dövlət və iri şirkətlərin istiqraz emissiyasına marağının artması Azərbaycanda kapital bazarlarının inkişafında yeni mərhələdən xəbər verir. Artıq “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC bu istiqamətdə real addımlar atıb və daha 1-2 şirkətin bazara çıxmağa hazırlaşması tendensiyanın davamlı olacağını göstərir. Bu proses təkcə emitent şirkətlər üçün deyil, həm də ölkə iqtisadiyyatı və adi vətəndaşlar üçün mühüm imkanlar yaradır.
Şirkətlər üçün istiqraz emissiyası bank kreditlərindən asılılığı azaltmaq və daha uzunmüddətli, nisbətən sabit maliyyə resursları cəlb etmək deməkdir. Nəqliyyat-logistika kimi kapitallı və uzunömürlü layihələr tələb edən sektorda bu xüsusilə əhəmiyyətlidir. Cəlb olunan vəsait infrastrukturun yenilənməsinə, daşımaların səmərəliliyinin artırılmasına, beynəlxalq tranzit imkanlarının genişləndirilməsinə yönəldilə bilər. Bu isə sektorun rəqabət qabiliyyətini yüksəldir və gələcək gəlirlərin artmasına zəmin yaradır.
Makroiqtisadi baxımdan dövlət və iri şirkət istiqrazlarının çoxalması maliyyə sistemini daha balanslı edir. Kapital bazarları dərinləşdikcə iqtisadiyyatın maliyyələşməsi təkcə bank sektoru üzərində cəmlənmir, risklər bölüşdürülür və maliyyə alətləri çeşidlənir. Bu, xüsusən qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün vacibdir. Nəqliyyat və logistika sahəsinə yatırılan investisiyalar digər sahələri də hərəkətə gətirir, ixrac-idxal imkanlarını genişləndirir və ölkənin tranzit mərkəzi kimi rolunu gücləndirir.
İstiqraz emissiyalarının artması sadə vətəndaşlar üçün də yeni maliyyə davranışı formalaşdırır. Əgər əvvəllər əmanətlər əsasən bank depozitləri ilə məhdudlaşırdısa, indi vətəndaşlar dövlət müəssisələrinin istiqrazlarını almaqla daha proqnozlaşdırılan və nisbətən sabit gəlir mənbəyi əldə edə bilirlər. Bu istiqrazlar, adətən, əvvəlcədən müəyyən edilmiş faizlərlə dövri gəlir verir və müddətin sonunda əsas məbləğin geri qaytarılmasını nəzərdə tutur. Dövlət iştirakçılığı olan şirkətlərin istiqrazları isə əhali üçün daha etibarlı maliyyə aləti kimi qəbul olunur.
Bununla yanaşı, bu alətlər vətəndaşlara maliyyə savadlılığını artırmaq, investisiya mədəniyyəti formalaşdırmaq imkanı yaradır. Birja və broker mexanizmləri vasitəsilə istiqrazların alınıb-satılması bazar iqtisadiyyatında iştirakın daha geniş kütlələrə yayılmasına səbəb olur. Uzunmüddətli perspektivdə bu, həm ailə büdcələrinin idarə edilməsinə, həm də ölkə daxilində yığılan vəsaitlərin real sektora yönəlməsinə müsbət təsir göstərir.
Nəticə etibarilə, nəqliyyat-logistika sektorunda yeni istiqraz emissiyaları təkcə maliyyə aləti kimi deyil, iqtisadi inkişafın katalizatoru kimi çıxış edir. Şirkətlər investisiya cəlb edir, iqtisadiyyat daha dayanıqlı maliyyə strukturuna yaxınlaşır, vətəndaşlar isə passiv yığım formasından aktiv investora çevrilmək üçün əlavə imkan qazanırlar. Bu proses düzgün tənzimləmə və şəffaflıq şəraitində davam edərsə, kapital bazarlarının ölkə iqtisadiyyatındakı rolu daha da güclənəcək.
Akif NƏSİRLİ
