Bakı, 27 yanvar, AZƏRTAC
Kitabxana sistemində süni intellektin tətbiqi bu qurumların funksional imkanlarını köklü şəkildə genişləndirir və onları klassik informasiya mərkəzlərindən intellektual, analitik və proqnozlaşdırıcı sistemlərə çevirir. Açılan imkanlar həm oxucuya göstərilən xidmətlərin keyfiyyətində, həm də daxili idarəetmə və elmi potensialda özünü göstərir.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında AMEA-nın Mərkəzi Elmi Kitabxanasının Rəqəmsal kitabxana və süni intellekt şöbəsinin baş mütəxəssisi Azad Qurbanov deyib.
A.Qurbanov bildirib ki, ən əvvəl, süni intellekt informasiya axtarışını keyfiyyətcə yeni mərhələyə qaldırır. Sistemlər artıq təkcə açar sözləri deyil, sorğunun məntiqini və kontekstini anlayır. Oxucu nə axtardığını tam dəqiqliklə ifadə etməsə belə, süni intellekt onun niyyətini təhlil edərək uyğun mənbələri təqdim edir. Bu, vaxt itkisini azaldır və tapılan informasiyanın elmi dəyərini artırır. İkinci mühüm imkan avtomatik kataloqlaşdırma və təsnifatdır. Kitablar, məqalələr, arxiv sənədləri və rəqəmsal resurslar süni intellekt alqoritmləri vasitəsilə mövzu, janr və məzmun üzrə avtomatik qruplaşdırılır. Nəticədə fondların idarə olunması daha sistemli, şəffaf və operativ olur, insan səhvləri minimuma enir.
O əlavə edib ki, süni intellekt kitabxanalarda fərdiləşdirilmiş xidmətlər yaradır. Oxucunun maraqları, oxu tarixçəsi və axtarış davranışı əsasında ona uyğun resurslar tövsiyə edilir. Bu yanaşma kitabxananı “ümumi istifadə məkanı”ndan çıxarıb, hər bir istifadəçi üçün fərdi bilik mühiti formalaşdıran çevik sistemə çevirir. Digər mühüm imkan virtual köməkçilər və ağıllı çat-botlardır. Bu alətlər istifadəçilərə günün istənilən vaxtında məlumat verir, sorğulara cavablandırır, elektron resurslara çıxışı asanlaşdırır. Kitabxana xidmətləri vaxt və məkan məhdudiyyətindən azad olur, əlçatanlıq xeyli artır.
Süni intellekt, eyni zamanda, rəqəmsallaşdırma və mədəni irsin qorunması sahəsində yeni üfüqlər açır. Köhnə əlyazmaların oxunması, mətnlərin tanınması, zədələnmiş sənədlərin bərpası və arxiv materiallarının analiz edilməsi artıq daha sürətli və dəqiq aparılır. Bu, nadir fondların qorunması və elmi dövriyyəyə daxil edilməsi üçün mühüm üstünlükdür. Kitabxana idarəçiliyi baxımından isə süni intellekt analitik qərarvermə imkanları yaradır. Fondlardan istifadə statistikası, oxucu davranışları və xidmətlərin effektivliyi təhlil edilərək daha düzgün strategiyalar qurulur. Beləliklə, kitabxana fəaliyyəti subyektiv qərarlardan çox, məlumatlara əsaslanan idarəetmə modelinə keçir. Nəhayət, süni intellekt kitabxanaçı peşəsinin transformasiyasına yol açır. Kitabxanaçı texniki icraçıdan çox, bilik kuratoru, informasiya analitiki və intellektual bələdçi rolunda çıxış etməyə başlayır. Bu da peşənin nüfuzunu və cəmiyyətdəki rolunu artırır. Beləliklə, süni intellektin kitabxana sistemində tətbiqi sürət, rahatlıq və avtomatlaşdırmadan daha artıq məna daşıyır. O, kitabxananı bilik istehsal edən, analiz edən və gələcəyi proqnozlaşdıran strateji intellektual mərkəzə çevirir.
