Asiya İnkişaf Bankının (ADB) Bakı Metropoliteninin genişləndirilməsi layihəsinə texniki dəstək və potensial maliyyələşmə imkanlarını nəzərdən keçirməsi Azərbaycanın şəhər nəqliyyatı strategiyasında yeni mərhələnin formalaşdığını göstərir. Layihənin ümumi dəyərinin 2,6 milyard ABŞ dolları həcmində qiymətləndirilməsi və beynəlxalq maliyyə institutlarının prosesə cəlb olunması paytaxtın uzunmüddətli urbanizasiya və nəqliyyat planlamasında relsli ictimai nəqliyyatın əsas prioritetə çevrildiyini göstərir.
Bakı son illərdə sürətli urbanizasiya və avtomobil sıxlığının artması ilə üzləşən şəhərlər sırasındadır. Əhalinin artımı, iqtisadi aktivliyin genişlənməsi və gündəlik mobillik tələbatı paytaxtın nəqliyyat sisteminə ciddi təzyiq yaradır. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, iri şəhərlərdə yol infrastrukturunun genişləndirilməsi təkbaşına uzunmüddətli həll yaratmır. London, Paris, Seul və Sinqapur kimi şəhərlərin təcrübəsi göstərir ki, dayanıqlı urbanizasiya üçün əsas çıxış yolu yüksəkötürücülü relsli ictimai nəqliyyat sistemlərinin inkişafıdır.
ADB-nin dəstək verməyi planlaşdırdığı layihə çərçivəsində yeni tunellərin və stansiyaların tikilməsi Bakı metrosunun əhatə dairəsini əhəmiyyətli şəkildə genişləndirə bilər. Xüsusilə “Yaşıl” və “Bənövşəyi” xətlərin uzadılması şəhərin sürətlə inkişaf edən yaşayış və biznes zonalarının nəqliyyat əlçatanlığını artıracaq. Bu isə yalnız sərnişin rahatlığı deyil, iqtisadi məhsuldarlıq baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dünya Bankının hesablamalarına görə, iri şəhərlərdə nəqliyyat sıxlığı iqtisadiyyat üçün hər il milyardlarla dollarlıq vaxt və məhsuldarlıq itkisinə səbəb olur.
Layihənin diqqət çəkən tərəflərindən biri də rəqəmsallaşma komponentidir. Qatar intervalının 2 dəqiqədən 1 dəqiqə 45 saniyəyə endirilməsi ötürücülük qabiliyyətini ildə əlavə 25 milyon sərnişin artırmağa imkan verəcək. Müasir metro sistemlərində rəqəmsal idarəetmə, avtomatlaşdırılmış siqnalizasiya və ağıllı nəqliyyat həlləri şəhər mobilliyinin əsas elementi hesab olunur. Bu texnologiyalar yalnız sürəti deyil, təhlükəsizlik və enerji səmərəliliyini də artırır.
ADB və Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankının layihəyə hər biri təxminən 1 milyard dollar həcmində potensial maliyyə dəstəyi verməsi Azərbaycanın beynəlxalq maliyyə institutları ilə əməkdaşlığının miqyasını da göstərir. İnfrastruktur layihələrinin beynəlxalq maliyyə mexanizmləri vasitəsilə həyata keçirilməsi dövlət büdcəsinə düşən yükün optimallaşdırılması və uzunmüddətli maliyyə dayanıqlığı baxımından mühüm alət hesab olunur.
Metro genişləndirilməsi layihəsinin yalnız nəqliyyat deyil, sosial və ekoloji təsirləri də var. İctimai nəqliyyatın genişlənməsi avtomobil istifadəsinin azalmasına, karbon emissiyalarının aşağı düşməsinə və şəhər mühitinin yaxşılaşmasına şərait yaradır. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatlarına görə, relsli ictimai nəqliyyat şəhərlərdə ən aşağı karbon emissiyasına malik nəqliyyat modellərindən biridir. Bu baxımdan Bakı metrosunun genişləndirilməsi həm də yaşıl şəhər strategiyasının mühüm hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Layihənin Abşeron dairəvi xətti ilə əlaqələndirilməsi isə regional mobillik baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bakı və ətraf ərazilər arasında gündəlik sərnişin axınının artması vahid nəqliyyat şəbəkəsinə ehtiyacı daha da artırır. Dairəvi relsli sistemlər dünya meqapolislərində mərkəzə yükü azaltmaq və şəhərətrafı əlaqələri gücləndirmək üçün ən effektiv modellərdən biri hesab olunur.
