Azərbaycanda rəsmi statistikaya əsasən qadınlar arasında siqaret çəkmə nisbəti olduqca aşağıdır və təxminən 0.2% təşkil edir. Bu göstərici ilə Azərbaycan qadınlar arasında tütün istifadəsinin ən az olduğu ölkələrdən biridir.
Bununla belə, rəsmi rəqəmlər və real vəziyyət arasında müəyyən fərqlərin olduğu vurğulanır.
Rəsmi rəqəmlər nə deyir?
Dövlət Statistika Komitəsinin hesabatlarına və sorğulara əsasən ölkədəki tütün istifadəçilərinin demək olar ki, mütləq əksəriyyəti kişilərdir. Ölkədə rəsmi qeydiyyata alınmış siqaret çəkən qadınların sayı 8 min nəfər civarındadır. Kişilərdə bu rəqəm 1.1 milyondan çoxdur.
Siqaret çəkən qadınların böyük hissəsi -təxminən 22.5%-i 45-64 yaş aralığındakı şəxslərdir. Gənc qadınlar (20-44 yaş) arasında da rəsmi rəqəmlər bir neçə min nəfərlə məhdudlaşır.
Gündəlik istehlaka gəlincə, siqaret çəkən azsaylı qadınlar orta hesabla gündə 10-11 ədəd siqaret istifadə edirlər.
Ekspertlər nə deyir?
Səhiyyə Nazirliyi rəsmiləri və sosioloqlar qeyd edirlər ki, real rəqəmlər rəsmi statistikadan bir qədər yüksək ola bilər.
Bunun bir neçə səbəbi var. İlk yerdə mentalitet və sosial təzyiq durur. Azərbaycan cəmiyyətində qadının siqaret çəkməsinə mənfi baxıldığı üçün qadınlar sorğular zamanı çox vaxt bu vərdişlərini gizlətməyə meyillidirlər.
Digər səbəb alternativ tütün məmulatlarıdır. Son illərdə Bakı və digər böyük şəhərlərdə gənc qadınlar arasında elektron siqaretlər (vape), qızdırılan tütün məhsulları (IQOS) və qəlyan istifadəsinin artması müşahidə olunur. Lakin bunlar çox vaxt ənənəvi siqaret statistikasına tam daxil edilmir.
Hansı ölkələrdə qadınlar daha çox siqaret çəkir?
Azərbaycandakı aşağı göstəricidən fərqli olaraq, Türkiyə, Rusiya və xüsusilə Avropada qadınlar arasında siqaret çəkmə nisbəti qat-qat yüksəkdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) son hesabatlarına əsasən, Avropa regionu qadın və gənc qızlar arasında tütün istifadəsinə görə dünyada birinci yerdədir.
Türkiyədə hər 5 qadından biri tütün çəkir. Türkiyədə qadınlar arasında siqaret çəkmə səviyyəsi son illərdə yüksək və sabit qalıb. Qadınların təxminən 19.2% — 19.7%-i siqaret çəkir. Kişilərdə bu rəqəm 42%-dən çoxdur.
İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının (OECD) hesabatına görə, Türkiyə ümumi gündəlik siqaret istehlakına görə üzv ölkələr arasında ön sıralardadır. Gənc qadınlar arasında həm ənənəvi siqaret, həm də qəlyan və elektron siqaret istifadəsi sürətlə yayılır.
Avropa qadınların siqaret çəkmə faizinə görə qlobal liderdir. Dünyadakı bütün siqaret çəkən qadınların 40%-dən çoxu məhz Avropa regionunda yaşayır. Qadınlar arasında tütün istifadəsi təxminən 17.3% – 17.4% təşkil edir. Bu, Amerika qitəsindəki qadın göstəricisindən (9.1%) demək olar ki, iki dəfə çoxdur.
Avropa İttifaqı daxilində qadınların siqaret çəkmə ortalaması 21%-ə çatır. Ən yüksək ölkələr siyahısında Bolqarıstan (qadınlarda 20.7%) və Xorvatiyadır. Ən aşağı ölkə İsveçdir. Burada qadınlarda cəmi 6.8% siqaret çəkir.
Rusiyada qadınların siqaret çəkmə göstəricisi Avropa ilə müqayisədə bir qədər aşağıdır. Beynəlxalq araşdırma platformalarının Visual Capitalist və Tobacco Atlas məlumatlarına görə, Rusiyada qadınların siqaret çəkmə nisbəti 5.7% ilə 14.2% arasında dəyişir.
ÜST-nin 2026-cı il tütün böhranı hesabatına görə, Avropada qadınlar və xüsusilə 13-15 yaşlı gənc qızlar arasında dadlandırılmış elektron siqaretlərin marketinqi səbəbindən tütün məhsullarından asılılıq qlobal hədəflərdən geri qalır.
