Rusiya lideri Vladimir Putin PekindÉ™ Si SzinpinlÉ™ keçirdiyi görüşdÉ™n sonra ÇinlÉ™ “möhkÉ™m dostluq” münasibÉ™tlÉ™rini vurÄŸulayıb vÉ™ bir sıra ikitÉ™rÉ™fli saziÅŸlÉ™r imzalayıb. Lakin Moskvanın böyük ümid bÉ™slÉ™diyi qaz kÉ™mÉ™ri layihÉ™si üzrÉ™ irÉ™lilÉ™yiÅŸ É™ldÉ™ olunmayıb.
HİT.az CNBC-ə istinadən xəbər verir ki, bu səfər Çin-Rusiya tərəfdaşlığında balansın getdikcə Pekinin xeyrinə dəyişdiyini göstərən üç mühüm nəticə ortaya qoyub.
LiderlÉ™r Moskva üçün strateji É™hÉ™miyyÉ™t daşıyan “Sibirin gücü-2” qaz kÉ™mÉ™ri layihÉ™sindÉ™ razılığa gÉ™lÉ™ bilmÉ™yiblÉ™r. Rusiya üçün bu layihÉ™ xüsusilÉ™ vacibdir, çünki 2022-ci ildÉ™ Ukraynaya qarşı geniÅŸmiqyaslı iÅŸÄŸaldan sonra Avropaya qaz ixracı kÉ™skin azalıb.
SammitdÉ™n sonra Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov bildirib ki, tÉ™rÉ™flÉ™r layihÉ™nin É™sas parametrlÉ™ri üzrÉ™ qarşılıqlı anlaÅŸmaya yaxınlaşıblar, lakin “bÉ™zi detalları hÉ™lÉ™ razılaÅŸdırmaq lazımdır” vÉ™ layihÉ™nin hÉ™yata keçirilmÉ™si üçün konkret tarix yoxdur.
“Asiya CÉ™miyyÉ™ti” SiyasÉ™t Ä°nstitutunun baÅŸ elmi É™mÉ™kdaşı Layl Morrisin sözlÉ™rinÉ™ görÉ™, bu vÉ™ziyyÉ™t Putin üçün ciddi zÉ™rbÉ™dir:
“Bu, Rusiya vÉ™ Putin üçün böyük zÉ™rbÉ™dir. Çünki sÉ™fÉ™rdÉ™n É™vvÉ™l Kreml razılaÅŸmanın artıq çox yaxın olduÄŸunu göstÉ™rmÉ™yÉ™ çalışırdı”.
Ekspert qeyd edib ki, Avropa İttifaqı ilə qaz münasibətlərinin zəifləməsindən sonra Moskvanın danışıqlardakı təsir imkanları da azalıb və Pekin bundan istifadə edir.
“Bunu gizlÉ™tmÉ™k mümkün deyil: Putin qaz kÉ™mÉ™ri üzrÉ™ razılıq É™ldÉ™ edÉ™ bilmÉ™diyi üçün narahat vÉ™ çətin vÉ™ziyyÉ™tdÉ™ qaldı”, deyÉ™ Morris bildirib.
Qaz layihəsində nəticə əldə olunmasa da, Çin və Rusiya ticarət, təhsil, texnologiya, nüvə təhlükəsizliyi və digər sahələrdə 40-dan çox saziş imzalayıblar.
TÉ™rÉ™flÉ™r münasibÉ™tlÉ™ri “qırılmaz” adlandıraraq É™mÉ™kdaÅŸlığı daha da geniÅŸlÉ™ndirmÉ™k niyyÉ™tindÉ™ olduqlarını bÉ™yan ediblÉ™r. Si Cinpin bildirib ki, Çin-Rusiya münasibÉ™tlÉ™ri “tarixdÉ™ É™n yüksÉ™k sÉ™viyyÉ™yÉ™ çatıb”.
Bundan əlavə, tərəflər hərbi əməkdaşlığı da dərinləşdirmək barədə razılığa gəliblər. Buraya birgə təlimlərin, hava və dəniz patrullarının genişləndirilməsi daxildir.
Putinin Pekinə səfəri ABŞ prezidenti Donald Trampın Çinə səfərindən dərhal sonra baş tutub. Çin rəhbərliyi hər iki lider üçün oxşar protokol tətbiq edib: qırmızı xalça, bayraq tutan uşaqlar və rəsmi qarşılanma mərasimi.
Corctaun Universitetinin Asiya Araşdırmaları üzrə professoru Evan Medeiros hesab edir ki, Pekin bununla həm Vaşinqton, həm də Moskva ilə münasibətlərdə balans yaratmağa çalışır.
“Çin çox incÉ™ vÉ™ diqqÉ™tli mövqe tutaraq hÉ™r iki liderlÉ™ münasibÉ™tlÉ™rdÉ™ tÉ™xminÉ™n eyni sÉ™viyyÉ™ni nümayiÅŸ etdirmÉ™yÉ™ çalışdı”, deyÉ™ o bildirib.
Medeirosun fikrincə, Si Szinpin son aylarda Avropa, Yaxın Şərq və Afrika liderlərini qəbul etməklə Çini qlobal siyasətin əsas oyunçularından biri kimi təqdim etməyə çalışır.
“Si Szinpin açıq ÅŸÉ™kildÉ™ Çini beynÉ™lxalq siyasÉ™tdÉ™ É™vÉ™zolunmaz güc kimi mövqelÉ™ndirmÉ™yÉ™ çalışır. Bu, Çinin özünü dünyanın aparıcı dövlÉ™tlÉ™rindÉ™n biri, bÉ™lkÉ™ dÉ™ É™sas gücü kimi tÉ™qdim etmÉ™k cÉ™hdidir”, deyÉ™ ekspert vurÄŸulayıb.
Samir
