.jpeg)
Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası yalnız memarlıq və infrastruktur layihələrinin müzakirəsi üçün deyil, həm də şəhərlərin sosial məsuliyyəti, mənzil təminatı, inklüzivlik və dayanıqlı gələcək məsələləri üçün mühüm platforma oldu. Bakıda keçirilən açılış mərasimində səslənən çıxışlarda mənzil böhranı, qeyri-rəsmi yaşayış məkanları, iqlim çağırışları və insanların təhlükəsiz həyat şəraitinə çıxışı əsas mövzular sırasında yer aldı. Prezident İlham Əliyevin çıxışı isə Azərbaycanın bu qlobal gündəliyə öz şəhərsalma təcrübəsi ilə töhfə verdiyini göstərdi.
Şəhərsalma yalnız yolların, binaların və parkların planlaşdırılması deyil. O, birbaşa insanın həyat keyfiyyəti ilə bağlıdır. İnsan harada yaşayır, işə necə gedir, uşağı hansı məktəbə yaxın olur, xəstəxanaya çıxışı varmı, parkda istirahət edə bilirmi, təhlükəsiz ictimai məkanda özünü rahat hiss edirmi — bütün bunlar şəhərsalma qərarlarının nəticəsidir. Buna görə də müasir şəhər anlayışında insan mərkəzdə dayanmalıdır.
BMT-nin Məskunlaşma Proqramı nümayəndələrinin çıxışlarında qlobal mənzil problemlərinə diqqət çəkilməsi WUF13-ün beynəlxalq əhəmiyyətini göstərdi. Dünyada milyonlarla insan adekvat mənzil, su, kanalizasiya, elektrik enerjisi, təhsil və layiqli iş imkanlarından məhrum şəraitdə yaşayır. Bu problem yalnız sosial məsələ deyil; o, iqtisadi inkişaf, sağlamlıq, təhsil, təhlükəsizlik və iqlim dayanıqlığı ilə sıx bağlıdır. Mənzil sistemi uğursuz olduqda şəhər də tam inkişaf edə bilmir.
Azərbaycanın təcrübəsində Böyük Qayıdış Proqramı bu mövzu ilə birbaşa əlaqəlidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda insanların doğma torpaqlarına qayıdışı üçün yalnız evlər tikilmir; məktəblər, xəstəxanalar, yollar, körpülər, su və enerji infrastrukturu, sənaye zonaları və məşğulluq imkanları da yaradılır. Bu, insan yönümlü şəhərsalmanın praktiki nümunəsidir. İnsanların ləyaqətli yaşayışı üçün ev vacibdir, lakin ev təkbaşına kifayət etmir. Ev ətrafında həyatın bütün komponentləri — təhsil, sağlamlıq, iş, nəqliyyat, mədəniyyət və təhlükəsizlik — formalaşdırılmalıdır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında tarixi irsin qorunması ilə müasir inkişaf arasında balansın vurğulanması da inklüziv şəhər anlayışına daxildir. Şəhər yalnız bugünün sakinləri üçün deyil, keçmişin mirası və gələcəyin nəsilləri üçün də məsuliyyət daşıyır. Tarixi abidələri qorumaq, ictimai məkanları artırmaq, ekoloji problemləri həll etmək və yeni yaşayış sahələrini planlı şəkildə qurmaq hamı üçün daha ədalətli şəhər mühiti yaradır.
İqlim dəyişiklikləri fonunda şəhərlərin rolu daha da artır. Yaşayış məkanları isti hava dalğalarına, su qıtlığına, güclü yağışlara, daşqınlara və digər risklərə qarşı daha dayanıqlı olmalıdır. Buna görə də gələcəyin şəhəri yalnız gözəl görünən şəhər deyil, həm də təhlükəsiz, çevik və adaptasiya qabiliyyətli şəhərdir. Bakıdakı forum bu fikri bir daha qlobal səviyyədə gündəmə gətirdi.
İnklüziv şəhər həm də bütün sosial qruplar üçün əlçatan şəhər deməkdir. Uşaqlar, gənclər, yaşlılar, əlilliyi olan şəxslər, ailələr, tələbələr, işçilər və sahibkarlar şəhərdə öz yerlərini tapa bilməlidirlər. İctimai nəqliyyat, parklar, piyada yolları, sosial xidmətlər və mənzil siyasəti bu baxımdan bir-birini tamamlamalıdır. Şəhərsalma yalnız estetik qərarlar deyil, sosial ədalət mexanizmidir.
“2026 – Şəhərsalma və Memarlıq İli” Azərbaycanın bu istiqamətdəki prioritetlərini daha görünən edir. WUF13 isə göstərdi ki, Azərbaycan şəhərsalma təcrübəsi həm milli inkişaf, həm də qlobal müzakirələr üçün mühüm məzmun daşıyır. Hamı üçün şəhər ideyası gələcəyin əsas çağırışıdır və bu çağırışa cavab vermək üçün insan rifahı, memarlıq keyfiyyəti, ekoloji məsuliyyət və sosial inklüzivlik birlikdə düşünülməlidir.
Bu baxımdan çıxışın əsas xətti şəhərsalmanın yalnız tikinti həcmi ilə ölçülmədiyini göstərir. Şəhərin dəyəri insanın gündəlik rahatlığı, ictimai məkanların keyfiyyəti, tarixi irsin qorunması və ekoloji məsuliyyətlə tamamlanır. Bakı Forumunda səslənən fikirlər Azərbaycan təcrübəsinin həm yerli, həm də beynəlxalq səviyyədə müzakirə üçün dəyərli olduğunu nümayiş etdirir.
Məqalənin mövzusu eyni zamanda planlı idarəetmənin vacibliyini önə çıxarır. Müasir şəhər öz sakinlərinə yalnız yaşayış sahəsi deyil, təhlükəsiz hərəkət, əlçatan xidmət, mədəni kimlik və sosial iştirak imkanı verməlidir. Bu səbəbdən şəhərsalma qərarları uzunmüddətli strateji baxış, peşəkar memarlıq yanaşması və ictimai maraq əsasında formalaşmalıdır.
WUF13 çərçivəsində Bakının nümunə kimi təqdim olunması da bu yanaşmanı gücləndirir. Paytaxtın qədim məhəllələri, yenilənmiş sahilyanı zonaları, yeni parkları və bərpa olunan əraziləri göstərir ki, şəhər canlı orqanizm kimi davamlı yenilənməyə ehtiyac duyur. Əsas məsələ bu yenilənmənin insan, tarix və təbiət arasında balans yaratmasıdır.
“Şəhərsalma və Memarlıq İli” yalnız simvolik elan deyil, həm də şəhər mədəniyyətinin inkişafına çağırış kimi dəyərləndirilə bilər. Bu çağırış daha keyfiyyətli ictimai məkanların yaradılmasını, regionların inkişafını, mədəni irsin qorunmasını və gələcək nəsillər üçün daha dayanıqlı yaşayış mühitinin qurulmasını əhatə edir.
Ceyhun Hüseynov,
YAP Nəsimi rayon təşkilatı Süleyman Rüstəm küçəsi 31 üzrə Ərazi Partiya Təşkilatının sədri, Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyi idarə heyətinin sədrinin müşaviri
