Elm göstərir ki, göz yaşları emosiyanın yox, sosial reaksiyanın idarəedicisidir...
Uzun illər boyunca ağlamaq sadəcə emosional reaksiya, hətta bəzi hallarda "faydasız" bir refleks kimi qəbul edilib.
Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "forbes.com" nəşri yazıb.
Darvinin "faydasız" saydığı refleks necə həyati mexanizmə çevrilib
Hələ 1872-ci ildə Çarlz Darvin öz məşhur araşdırmasında göz yaşlarını bioloji baxımdan "əlavə təsir" kimi qiymətləndirib. Lakin müasir elm bu yanaşmanı tamamilə dəyişib.
Son tədqiqatlara görə, göz yaşları insanın sosial davranış sisteminin mühüm hissəsidir. Onlar təkcə hissləri ifadə etmir - ətrafdakı insanların reaksiyasını yönləndirir, empatiyanı artırır və aqressiyanı azaldır. Bu baxımdan ağlamaq əslində təkamülün formalaşdırdığı bir "ünsiyyət aləti"dir.
İlk baxışda ağlamaq məntiqsiz görünə bilər: görməni zəiflədir, insanı daha həssas edir. Amma maraqlısı budur ki, bu davranış bütün mədəniyyətlərdə mövcuddur və minilliklər boyu dəyişmədən qalır. Bu isə onun təsadüfi deyil, həyati funksiyaya malik olduğunu göstərir.
Göz yaşları beyinə və davranışa necə təsir edir
Müasir araşdırmalar göstərir ki, ağlama çoxsəviyyəli siqnaldır - vizual (göz yaşları), səs (sızlama) və hətta kimyəvi komponentlərdən ibarətdir. İnsan başqasının ağladığını görəndə beynin empatiya ilə bağlı sahələri aktivləşir, nəticədə daha çox anlayış və mərhəmət yaranır.
Bu proses empatiya ilə birbaşa bağlıdır. Yəni göz yaşları əslində qarşı tərəfə "mən köməyə ehtiyac duyuram" siqnalı verir və aqressiv davranışın qarşısını alır. Daha maraqlı nəticələr isə son illərin tədqiqatlarında ortaya çıxıb.
2023-cü ildə aparılan bir eksperiment göstərib ki, emosional göz yaşlarının tərkibində olan maddələr qoxusuz olsa belə, insan davranışına təsir edir və aqressiyanı təxminən 40 faizdən çox azalda bilir.
Bundan əlavə, göz yaşlarında hormonlar və peptidlər də olur ki, bunlar insanın daxili vəziyyətini əks etdirir. Yəni bu siqnalı saxtalaşdırmaq çətindir, buna görə də elm onu "dürüst siqnal" adlandırır.
Ağlamaq zəiflik deyil, sosial gücdür
Təkamül baxımından ağlamağın kökü körpələrin "yardım çağırışı"na gedib çıxır. Zamanla bu mexanizm böyüklərdə də qorunub və daha mürəkkəb formaya keçib. Bu gün insanlar təkcə kədərdən yox, musiqidən, filmdən və ya ədəbiyyatdan da ağlaya bilir, bu isə beynin emosional reaksiyalarının nə qədər dərin və çevik olduğunu göstərir.
Buna baxmayaraq, cəmiyyətdə ağlamağa hələ də bəzən "zəiflik" kimi baxılır, xüsusilə kişilər və peşəkar mühitlərdə. Halbuki araşdırmalar göstərir ki, fərq bioloji deyil, daha çox sosial normalarla bağlıdır, yəni hər kəs ağlaya bilir, sadəcə buna icazə vermək məsələsidir.
Nəticə olaraq, göz yaşları sadəcə emosiyanın ifadəsi deyil. Onlar insanları bir-birinə yaxınlaşdıran, münaqişələri yumşaldan və sosial əlaqələri gücləndirən güclü bir mexanizmdir. Yəni ağlamaq, düşündüyümüzün əksinə olaraq, zəiflik yox, insan təbiətinin ən incə və təsirli güclərindən biridir.
