Medicina saytından verilən məlumata görə, ain.az xəbər verir.
Uşağın fiziki xüsusiyyətləri, üz quruluşu, boyu, göz rəngi və ümumi “görünüşü” insanlarda çox maraq doğuran mövzulardandır. Tez-tez belə suallar yaranır: “Uşaq daha çox anaya oxşayır, yoxsa ataya?”, “Gözəllik kimdən gəlir?”
Medicina.az məlumatına görə, müasir genetika elmi göstərir ki, uşağın xarici görünüşü tək bir valideyndən deyil, həm anadan, həm də atadan gələn genlərin kompleks qarşılıqlı təsirindən formalaşır.
1. Uşaq genetik necə formalaşır?
İnsan bədəni 23 cüt xromosomdan ibarətdir. Bunların:
23 xromosomu anadan
23 xromosomu atadan gəlir
Bu xromosomlar içərisində minlərlə gen yerləşir və hər gen müəyyən bir xüsusiyyəti idarə edir:
Göz rəngi
Saç quruluşu
Dəri tonu
Üz forması
Boy və skelet quruluşu
Yəni uşaq genetik olaraq 50% ana + 50% ata məlumatı daşıyır.
2. Niyə uşaqlar fərqli valideynə oxşayır?
Genetik oxşarlıq sadə “yarı-yarıya” mexanizm deyil. Burada bir neçə mühüm faktor rol oynayır:
2.1 Dominant və resessiv genlər
Dominant genlər daha güclü şəkildə ifadə olunur.
Resessiv genlər isə gizli qala bilər.
Məsələn:
Tünd göz rəngi çox vaxt dominantdır
Açıq göz rəngi isə resessiv ola bilər.
Bu səbəbdən uşaq bəzən babaya və ya nənəyə oxşaya bilər.
2.2 Genetik rekombinasiya
Hər uşaqda genlər təsadüfi şəkildə qarışır. Bu proses:
Unikal üz quruluşu yaradır
Eyni valideynlərin uşaqlarının fərqli görünməsinə səbəb olur
2.3 Poligenik xüsusiyyətlər
Bəzi xüsusiyyətlər tək genlə yox, çoxlu genlərin birlikdə təsiri ilə yaranır:
Boy
Üz simmetriyası
Bədən quruluşu
Bu xüsusiyyətlər daha mürəkkəb irsiyyətə malikdir.
3. “Gözəllik” genetikdirmi?
Elmi baxımdan “gözəllik” subyektiv anlayışdır və tam genetik olaraq ölçülmür.
Lakin müəyyən bioloji faktorlar var:
Üz simmetriyası
Dəri sağlamlığı
Göz və saç rənginin uyğunluğu
Ümumi proporsiyalar
Bu faktorların hamısı genetik hormonal inkişaf mərhələsi ilə bağlıdır.
4. Ana və ata təsiri arasında fərq varmı?
Genetik olaraq hər iki valideyn bərabər paya malikdir. Lakin bəzi xüsusi hallar var:
4.1 Mitoxondrial DNT
Uşaq mitoxondrial DNT-ni yalnız anadan alır.
Bu enerji metabolizmasına təsir edir, lakin xarici görünüşü birbaşa dəyişmir.
4.2 Cinsiyyət xromosomu
Ana həmişə X xromosomu verir
Ata isə X və ya Y verə bilər
Bu, uşağın cinsiyyətini müəyyən edir.
5. Epigenetika: Genlər necə “aktivləşir”?
Müasir elm göstərir ki, genlər yalnız yazıldığı kimi işləmir. Onların aktivliyi:
Hamiləlik dövrü
Qidalanma
Stress səviyyəsi
Hormonal balans
kimi faktorlarla dəyişə bilər.
Bu sahə epigenetika adlanır.
Beləliklə, uşağın xarici görünüşü:
50% ana genləri
50% ata genləridir.
Aygün Musayeva
Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün ain.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
