“Rasim Balayevlə bağlı keçirilən vida mərasimi o qədər də yaxşı deyildi. Mən şəxsən bəyənmədim. Yəni imkan yaradılmalı idi ki, insanlar - onu sevənlər, pərəstiş edənlər gəlib tabutu qarşısından keçərək öz ehtiramını bildirsinlər. Yoxsa ki, bir zal bağlanır, rəsmi şəxslər gəlib çıxışlar edir və bitir. Belə olmamalıdır”.
Bu sözləri tribuna.az-a deputat Fazil Mustafa deyib. O bildirib ki, bütün vida mərasimləri protokol əsasında keçirilməldir: “Konkret hansı sahəyə - siyasətə, incəsənətə yaxud ədəbiyyata, idmana aid olan insanların vida mərasimi proseduru dəqiqləşdirilməlidir. Məsələn, dünyasını dəyişən şəxsin tabutu zala qoyulur və zal tutulur. Ancaq dünyasını dəyişən şəxsə ehtiramını bildirmək istəyən ayrı-ayrı şəxslər yaxınlaşa bilmir. Bu yaxşı hal deyil. Ən azı bir dövriyyə prinsipi olmalıdır ki, insanlar gəlib öz vəfa borcunu bildirsin dünyasını dəyişən sənətkara, tanınmış bir şəxsiyyətə, milli qəhrəmana. Bunlar hamısı önəmli məsələlərdir və protokol mütləq olmalıdır.
Məsələn, Rasim Balayevlə bağlı protokol o qədər də yaxşı deyildi. Mən şəxsən bəyənmədim. Yəni imkan yaradılmalı idi ki, insanlar - onu sevənlər, pərəstiş edənlər gəlib tabutu qarşısından keçərək öz ehtiramını bildirsinlər. Yoxsa bir zal bağlanır, rəsmi şəxslər gəlib çıxışlar edir və bitir. Belə olmamalıdır. Vida mərasimlərinin insanlara açıq formada təşkil edilməsi daha yaxşı olardı”.
Qeyd edək ki, dünyanın bir çox ölkələrində tanınmış şəxslərin vida mərasimləri ictimai ziyarətə açıq olur. Məsələn, dövlət xadimləri və ya sənətçilərlə vida zamanı insanlar saatlarla növbədə dayanaraq tabutun önündən keçirlər. Bu, həm də hörmət baxımından önəmlidir.
Amma məsələnin digər tərəfi də var. Belə ki, bəzi hallarda məhdudiyyətlər tətbiq olunur. Məsələn, təhlükəsizlik səbəbləri, izdihamın idarə olunması, ailənin istəyi, vaxt məhdudiyyəti və sairə səbəblərdən. Buna görə də hər vida mərasimi tam açıq formada keçirilə bilmir. Bu səbəbdən dövlət protokolu ilə ictimai maraq arasında balans tapmaq çətin, amma vacib məsələdir.
İslamda dəfn və vida mərasimlərinin necə olmasına gəldikdə isə ilahiyyatçılar qeyd edir ki, dinimizdə bu məsələ sadəlik, təvazökarlıq və sürət prinsiplərinə əsaslanır. Əsas qaydalar bunlardır: dəfnin gecikdirilməməsi, təmtəraqdan uzaq olmaq, hər kəsin iştirakına imkan və ən əsası cənazə namazı.
Mövzu ilə bağlı araşdırmaçı jurnalist, dini məsələlər üzrə mütəxəssis Rəsul Mirhəşimli Musavat.com-a danışıb. Onun fikrincə, Fazil Mustafa tənqidlərində haqlıdır:
“Deputatın səsləndirdiyi bu fikirlər əslində tanınmış şəxslərlə vida mərasiminin təşkilində yol verilən ciddi nöqsanlara diqqəti çəkir. Tanınmış şəxslərlə vida mərasimlərinin necə keçirilməsi məsələsi təkcə təşkilati deyil, həm də mənəvi və ictimai məsuliyyət məsələsidir. Bu baxımdan onun tənqidi emosional reaksiya kimi deyil, real bir problemin ifadəsi kimi dəyərləndirilməlidir. Rasim Balayev kimi sənətkarlar sadəcə, bir ailənin üzvü deyil, bütöv bir xalqın yaddaşında yaşayan simalardır. Onların yaratdığı obrazlar, sənətə verdiyi töhfələr və cəmiyyətə təsiri onları ictimai dəyərə çevirir. Belə şəxslərlə vida mərasiminin qapalı, yalnız rəsmi çərçivədə keçirilməsi insanların həmin şəxsə olan sevgisini və ehtiramını ifadə etməsinə mane olur. İnsanların tabut qarşısından keçərək son borcunu vermək istəyi çox təbii və insani bir ehtiyacdır. Bu ehtiyacın nəzərə alınmaması isə cəmiyyətdə narazılıq və mənəvi boşluq yaradır.
Deputatın vurğuladığı kimi, insanların mərasimə rahat şəkildə daxil olub çıxa bilməsi üçün müəyyən nizam-intizam mexanizmi qurulmalıdır. Bu, həm təhlükəsizliyi təmin edər, həm də daha çox insanın iştirakına imkan yaradar. Dünyanın bir çox ölkəsində tanınmış şəxslərlə vidalaşma zamanı məhz belə bir yanaşma tətbiq olunur və bu, həm dövlətin nüfuzunu, həm də cəmiyyətin məmnunluğunu artırır. Azərbaycanda isə bu sahədə vahid və aydın protokolun olmaması hər dəfə oxşar narazılıqlara səbəb olur. Halbuki belə mərasimlərin necə keçirilməli olduğu əvvəlcədən müəyyənləşdirilsə, həm təşkilatçılıq asanlaşar, həm də ictimai ədalət hissi qorunar”.
Müsahibimiz deyir ki, İslam baxımından da vida məsələsi diqqətəlayiqdir: “İslam dinində cənazə mərasimi sadəlik, səmimiyyət və mənəvi dəyərlər üzərində qurulur. Burada əsas məqsəd mərhuma dua etmək, onu son mənzilə hörmətlə yola salmaqdır. İslamda insanların cənazədə iştirak etməsi təşviq olunur və bu, savab sayılır. Bu isə o deməkdir ki, mərhumla vidalaşmaq istəyən insanların qarşısını almaq dini baxımdan da uyğun deyil.
İslam ənənəsinə görə, belə mərasimlərdə təmtəraqdan, nümayişdən və artıq formalardan uzaq durmaq lazımdır. Uzun-uzadı çıxışlar, diqqəti əsas mahiyyətdən yayındıran elementlər tövsiyə edilmir. Əsas olan insanların səmimi şəkildə iştirak etməsi, dua etməsi və mərhuma olan ehtiramını ifadə etməsidir. Bu baxımdan, həm dini, həm də ictimai yanaşma eyni nöqtədə birləşir. Elə buna görə insanlar üçün normal və əlçatan vida mühiti yaradılmalıdır. Bütün bunlar göstərir ki, səsləndirilən tənqidlər əsaslıdır və konkret problemlərə diqqəti yönəldir. Vida mərasimləri cəmiyyətin mənəvi həyatının bir hissəsidir və bu sahədəki çatışmazlıqlar insanların yaddaşında uzun müddət qalır. Tanınmış şəxslərə göstərilən son ehtiram həm də cəmiyyətin öz dəyərlərinə münasibətinin göstəricisidir. Ona görə də belə mərasimlərin daha layiqli, ədalətli və sistemli şəkildə təşkili yalnız təşkilati məsələ deyil, həm də mənəvi borcdur”.
Xalidə Gəray,
Musavat.com
