İlhamə VəliSon günlər ictimaiyyət arasında yaşayış yeri ilə bağlı cərimələnmə müzakirə olmaqdadır. Hətta cərimələnən vətəndaşlar müxtəlif platformalarda cərimə səbəbini başa düşmədiklərini bölüşür. Ulusum.az mövzu ilə bağlı vəkil Sona Səlimli Ələsgərovadan müsahibə alıb. O, ünvanlanan sualları belə cavablandırıb:- Qeydiyyat yeri ilə yaşayış yerinin fərqli olması qanuna görə nə deməkdir?Azərbaycan qanunvericiliyində “yaşayış yeri” və “olduğu yer” fərqli anlayışlardır. Mülki Məcəlləyə görə fiziki şəxsin adətən yaşadığı yer onun yaşayış yeri sayılır və bir şəxsin bir neçə yaşayış yeri də ola bilər. “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Qanuna əsasən isə “olduğu yer” şəxsin daimi yaşayış yeri sayılmayan, lakin müvəqqəti yaşadığı ünvanı ifadə edir. Buna görə də qeydiyyat ünvanı ilə faktiki yaşanan ünvanın fərqli olması özü-özlüyündə qanun pozuntusu demək deyil. Hüquqi problem o halda yaranır ki, şəxs yaşayış yerini dəyişdirdikdə və ya yaşayış yerindən kənarda 60 gündən artıq müvəqqəti yaşadıqda qanunun tələb etdiyi qeydiyyat proseduruna əməl etmir. - Hər kəs qeydiyyatda olduğu ünvanda yaşamalıdırmı?Xeyr, qanun hər kəsin mütləq yalnız qeydiyyatda olduğu ünvanda yaşamasını tələb etmir. Əsas hüquqi məntiq budur ki, vətəndaşın daimi yaşayış yeri ayrıca, müvəqqəti olduğu yer isə ayrıca hüquqi rejimdir. Əgər şəxs yaşayış yerini tam dəyişibsə, yeni yaşayış yerinə gəldikdən sonra 10 gündən gec olmayaraq yaşayış yeri üzrə qeydiyyata alınmalıdır. Əgər şəxs daimi qeydiyyatını dəyişmədən başqa ünvanda 60 gündən artıq müvəqqəti yaşayırsa, həmin yerə gəldikdən sonra 7 gün ərzində olduğu yer üzrə qeydiyyata düşməlidir.-Buna hansı cərimələr tətbiq olunur?Bu məsələ üzrə inzibati məsuliyyət Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 563.1-ci maddəsi ilə müəyyən edilir. Həmin maddəyə görə vətəndaşın yaşayış yeri və ya olduğu yer üzrə qeydiyyatdan keçməməsinə, yaxud qeydiyyata alma və qeydiyyatdan çıxma qaydalarına əməl etməməsinə görə xəbərdarlıq edilir və ya 30 manat məbləğində cərimə tətbiq olunur.- Cərimə kimə yazılır ev sahibinə, yoxsa orada yaşayan şəxsə?Qanunun birbaşa norması əsasən pozuntu subyekti kimi ilk növbədə qeydiyyat öhdəliyinə əməl etməyən şəxsi, yəni orada faktiki yaşayan vətəndaşı nəzərdə tutur. İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 563.1-ci maddəsində də məhz vətəndaşın qeydiyyatdan keçməməsi və ya qeydiyyat qaydalarına əməl etməməsi sanksiyalaşdırılır. Bununla belə, praktiki vəziyyətdə ev sahibi də prosesdə iştirakçı olur, çünki yaşayış sahəsinə köçmək üçün əsas verən sənəd, icarə/kirayə müqaviləsi və ya yaşayış sahəsini verən şəxsin ərizəsi qeydiyyat üçün əsas sənədlər sırasındadır. Başqa sözlə, cərimənin “avtomatik olaraq yalnız ev sahibinə” yazılması barədə ümumi qayda yoxdur, əsas məsuliyyət, qayda olaraq, qeydiyyat öhdəliyini yerinə yetirməyən şəxs üzərində olur. Ev sahibinin ayrıca hüquqi məsuliyyəti isə konkret faktiki şəraitdən, təqdim edilən sənədlərdən və mümkün digər pozuntulardan asılı qiymətləndirilə bilər. - Bu yalnız kirayədə yaşayanlara aiddir, yoxsa qohumluq və ailə üzvləri üçün də keçərlidir?Bu tələblər yalnız kirayə münasibətləri ilə məhdudlaşmır. Qanun “olduğu yer” anlayışına şəxsin müvəqqəti yaşadığı özünün, qohumunun, tanışının və digər yaşayış binasını da daxil edir. Deməli, şəxs kirayədə qalmasa belə, məsələn, valideynində, qardaşında, digər qohumunda və ya tanışında faktiki olaraq 60 gündən artıq yaşayırsa, bu halda da olduğu yer üzrə qeydiyyat məsələsi aktuallaşır.- Məbləğ nə qədər təyin olunur və bu hal yenidən təkrarlanarsa necə tənzimlənir?Hazırkı normaya görə cərimə 30 manatdır və ya xəbərdarlıq tətbiq oluna bilər. İnzibati Xətalar Məcəlləsinin bu konkret maddəsində təkrar törədilmə ilə bağlı ayrıca ağırlaşdırılmış xüsusi sanksiya göstərilməyib, yəni həmin maddənin mətnində “təkrar pozuntuya görə daha yüksək məbləğ” ayrıca müəyyən edilməyib. Lakin bu, o demək deyil ki, təkrar pozuntu tam hüquqi nəticəsiz qalır. Təkrar aşkar edilən hallarda şəxs yenidən inzibati məsuliyyətə cəlb oluna bilər və işin konkret hallarına görə dövlət orqanları tərəfindən əlavə hüquqi qiymətləndirmə aparıla bilər.- Vətəndaşlar bununla bağlı ən çox nəyi səhv bilirlər?Ən geniş yayılmış yanlış təsəvvür budur ki, qeydiyyat yalnız formal xarakter daşıyır və faktiki yaşadığın ünvanı bildirməməyin heç bir hüquqi nəticəsi olmur. Halbuki qanun qeydiyyatın məqsədini açıq göstərir: şəxslərin uçotu, onların dövlət və cəmiyyət qarşısında vəzifələrinin icrası, habelə sosial müdafiə, pensiya təminatı, hərbi çağırış, məhkəmə qərarlarının icrası və digər hüquqi münasibətlər üçün zəruri şərait yaratmaq. İkinci geniş yayılmış səhv fikir isə budur ki, yalnız kirayəçilər qeydiyyatla bağlı öhdəlik daşıyır. Qanunvericilik belə fərq qoymur. Üçüncü yanlış yanaşma da budur ki, polis və ya digər orqanlar istənilən vaxt sadəcə qeydiyyat bəhanəsi ilə evə daxil ola bilər. Əslində, qanun bunu da məhdudlaşdırır və iradə ziddinə yaşayış yerinə daxil olma yalnız qanunla müəyyən edilmiş hallarda mümkündür. - Bu yoxlamalar hansı hallarda aparılır?Qanun bu məsələnin yoxlanılmasını ayrıca “reyd siyahısı” şəklində sadalamır. Praktikada belə məsələlər, bir qayda olaraq, dövlət orqanlarının səlahiyyətləri çərçivəsində, məsələn, inzibati araşdırma zamanı, müraciət və ya şikayət əsasında, başqa hüquqi prosedurlar zamanı, yaxud şəxsin hüquqi statusu ilə bağlı məlumatların dəqiqləşdirilməsi ehtiyacı yarandıqda üzə çıxa bilər. Eyni zamanda mühüm məqam budur ki, “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Qanunun 15-ci maddəsinə əsasən polis əməkdaşı şəxsin iradəsi ziddinə onun yaşayış yerinə və ya olduğu yerə yalnız Cinayət-Prosessual Məcəllə və “Polis haqqında” Qanunda nəzərdə tutulmuş hallarda daxil ola bilər. Yəni qeydiyyat məsələsi üzrə yoxlama aparılması mümkündür, amma bu, qeyri-məhdud müdaxilə səlahiyyəti demək deyil. - Gələcəkdə risk yaradırmı?Bəli, yarada bilər. Qanunun özündə qeydiyyat institutunun məqsədi məhz sosial müdafiə, pensiya təminatı, hərbi xidmətə çağırış, məhkəmə qərarlarının icrası və digər hüquqi prosedurların düzgün təşkilidir. Buna görə də faktiki yaşayış ünvanının rəsmiləşdirilməməsi sonradan bildirişlərin, çağırışların, inzibati sənədlərin və digər hüquqi məlumatların düzgün ünvana çatdırılmaması kimi problemlər yarada bilər. Başqa sözlə, məsələ yalnız 30 manat cərimə ilə məhdudlaşmır. Faktiki yaşayış yerinin düzgün göstərilməsi təhlükəsizlik baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır, çünki bu, fövqəladə hallarda, hüquq-mühafizə və digər dövlət orqanlarının vətəndaşı operativ şəkildə müəyyən etməsinə və onunla əlaqə saxlamasına imkan verir. Eyni zamanda düzgün qeydiyyat müxtəlif hüquqi və inzibati risklərin qarşısını almağa, o cümlədən məlumat çatışmazlığı səbəbilə yarana biləcək problemləri önləməyə xidmət edir.- Bu qanun niyə tətbiq olunub, məqsəd nədir?Bu qanunun məqsədi dövlət uçotunu və hüquqi dövriyyəni düzgün qurmaqdır. Qanunun 1-ci maddəsində açıq şəkildə göstərilir ki, yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyatın məqsədi şəxslərin uçota alınması, onların başqa şəxslər, dövlət və cəmiyyət qarşısında vəzifələrinin icrası, insan və vətəndaş hüquqlarının həyata keçirilməsi üçün zəruri şərait yaratmaqdır. Yəni bu institutun arxasında inzibati nəzarət, sosial xidmətlərin düzgün təşkili, hərbi uçot, məhkəmə və icra prosedurlarının effektivliyi, habelə hüquqi ünvan məlumatlarının dəqiqliyi dayanır. Eyni zamanda qanun xüsusi vurğulayır ki, bu qeydiyyat icazə xarakteri daşımır, yəni qeydiyyat, prinsip etibarilə, şəxsin harada yaşamasına icazə alma institutu deyil, hüquqi uçot mexanizmidir.Ulusum.az
Diqqət Çəkənlər
Bu Gün Miqrasiya Orqanları İşçilərinin Bayramıdır
Qazaxıstanda monoqalaların sayı 19-a düşdü: Ekibastuz monoqala statusundan çıxarıldı
Ceyhun Bayramov Səudiyyədə Yaxın Şərqdə Təhlükəsizlik və Sabitliyi Müzakirə Edib
