Bizimyol saytına istinadən ain.az xəbər verir.
Avstarliyalı filosof, sosial tənqidçi İvan İlliç bildirib ki, məktəbin vurduğu zərəri anlamaq üçün şagirdin və müəllimin fərdi hərəkətlərini məktəbin strukturunun nəyi qaçılmaz etdiyindən ayırmaq vacibdir: “Bəzən şagird müəllimdən nəsə öyrənə bilər, hər birimiz gəncliyimizdə müəllimlə keçirdiyimiz və bizi çox maarifləndirən bir günü və ya bir saatı xatırlaya bilərik, amma bu, məktəbin ümumi təsirindən fərqlidir. Məktəb uşağa öyrədir ki, öyrənmək üçün müəssisə lazımdır, müəyyən bilikləri yalnız müəyyən siniflərdə əldə etmək mümkündür və bürokrat tərəfindən kateqoriyaya salındığını hiss etdirir. Həmçinin məktəb cəmiyyətin hörmət etdiyi təlimin mütəxəssislər tərəfindən təşkil olunmasını göstərir.
Eyni zamanda məktəb kapitalizmi əks etdirir: bilik sertifikatla sübut olunur və sertifikatı olanlar daha yüksək sosial dəyərə malik olur. Təhsil icbari edildikdən sonra belə, məktəb cəmiyyətin əsas məhsuldar institutlarından biridir. Müəllim ətrafında toplaşan otuz uşaq ildə min saat dərs alır, məktəb isə daha mürəkkəb sosial reallığın formalaşmasına xidmət edir. İnsanların bilik baxımından kapitallaşması davam etdikcə, kapitalizmin alternativini təsəvvür etmək çətinləşir”.
Təhsil prosesində uşaqları daha aktiv, müstəqil öyrənməyə təşviq etmək üçün hansı üsullar tətbiq oluna bilər?
Təhsil eksperti, publisist Şəmsi Qoca Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, sadəcə qiymət və diplom naminə oxumaqdan uzaqlaşmalıyıq: “İvan İlliçin fəlsəfəsini müasir pedaqogika ilə sintez etmək, əslində təhsilin gələcəyini yenidən dizayn etmək deməkdir. İlliç "məktəbsiz cəmiyyət" ideyası ilə bizə xəbərdarlıq edirdi: təhsili dörd divar arasına sıxışdırıb onu sertifikatlaşdırılmış bir “əmtəə”yə çevirməyin. Biz bu gün uşaqlarımızı həqiqətən azad və müstəqil görmək istəyiriksə, ilk növbədə təhsilin fəlsəfi mahiyyətinə baxışımızı dəyişməliyik.
Burada ən kritik addım, müəllim və şagird arasındakı o "ierarxik bürokratiya"nın sındırılması və yerini "dialoji tərəfdaşlığa" verməsidir. Biz uşağa öyrənmək üçün mütləq bir binanın və ya bir mütəxəssis diktəsinin lazım olmadığını göstərməliyik. Biliyin hər yerdə — təbiətdə, şəhərin küçələrində, bir sənətkarın emalatxanasında və ən əsası uşağın öz maraq dairəsində olduğunu hiss etdirmək lazımdır. Bu, şagirdi sadəcə proqramı "istehlak edən" passiv fərd olmaqdan çıxarıb, öz suallarının arxasınca gedən cəsarətli bir tədqiqatçıya çevirir”.
Şəmsi Qoca
“Biz təhsilin "kapitalist" modelindən, yəni sadəcə qiymət və diplom naminə oxumaqdan uzaqlaşmalıyıq. Diqqətimizi biliyin real həyatdakı funksional dəyərinə yönəltməliyik. Şagirdə seçim azadlığı verilməli, ona standart testlər deyil, real həyat problemləri tapşırılmalıdır. Bu prosesdə müəllim hökmranlıq edən bir fiqur deyil, uşağın kəşf yolunda ona bələdçilik edən bir fasilitator, bir dost kimi çıxış etməlidir.
Nəticədə, uşaq biliyi "alınan" bir şey kimi deyil, özü tərəfindən "yaradılan" bir dəyər kimi qavrayır. Belə bir mühitdə sistemin yaratdığı o passiv "şagird" obrazı dağılır və yerini öz təhsili üçün məsuliyyət daşıyan, müstəqil düşünən azad fərd alır. Bizim məqsədimiz sadəcə diplomlu kadrlar deyil, öyrənməyi bir həyat tərzi kimi mənimsəmiş azad insanlar yetişdirməkdir”-deyə Şəmsi Qoca qeyd edib.
Günel Həsənova, Bizimyol.info
Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün ain.az saytını izləyin.
