ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki hərbi kampaniyası artıq ikinci həftəsinə qədəm qoyub. Fevralın 28-də başladılan "Epik qəzəb" əməliyyatı İran rejimini ciddi şəkildə sarsıdıb və eyni zamanda regionda yeni siyasi nizamın formalaşması üçün zəmin yaradıb...
Poliqon xəbər verir ki, müharibənin gələcək gedişi ilə bağlı hələ çox sual qalsa da, ilk günlər bu qarşıdurmanın hansı istiqamətdə inkişaf edə biləcəyinə dair müəyyən siqnallar verib.
ABŞ və İsrailin planı necə qurulub?
Forbes yazır ki, ABŞ və İsrailin hücum planı mərhələli və sistemli şəkildə həyata keçirilir. ABŞ prezidenti Donald Trampın ziddiyyətli bəyanatları strategiyanı tam aydınlaşdırmasa da, kulislərdə plan kifayət qədər ardıcıl görünür.
Əməliyyat 28 fevralda strateji sürprizlə başlayıb. İsrailin hava zərbələri nəticəsində İranın ali lideri Əli Xamenei, eləcə də bir sıra yüksək rütbəli hərbçilər və kəşfiyyat rəhbərləri öldürülüb. Bununla da ölkənin komanda zənciri faktiki olaraq iflic edilib.
Bundan sonra ABŞ və İsrailin birgə hava hücumları İranın hücum imkanlarının məhv edilməsinə yönəlib. Əsas hədəflər:
* ballistik raket arsenalı
* pilotsuz uçuş aparatlarının ehtiyatları
Bu əməliyyatların nəticəsi artıq görünür – İranın ABŞ, İsrail və qonşu ölkələrə buraxa bildiyi raketlərin sayı azalır.
Növbəti mərhələdə hücumların İranın müdafiə imkanlarına və hərbi-sənaye bazasına yönələcəyi gözlənilir. Məqsəd rejimin yaxın və orta müddətdə raket və dron ehtiyatlarını bərpa etməsinin qarşısını almaqdır. Bundan sonra isə Vaşinqton və Yerusəlim rejimin daxildən çökməsinə səbəb ola biləcək addımlara keçə bilər.
Müharibənin sonu hələ qeyri-müəyyəndir
Hazırda ABŞ və İsrailin strateji mövqeləri uyğun görünür. Lakin analitiklər hesab edir ki, bu, həmişə belə olmaya bilər.
Tramp administrasiyası hazırkı rejimin yenilənmiş versiyasının hakimiyyətdə qalmasına da razı ola bilər – şərti isə belədir:
* Vaşinqton yeni rəhbərliyə təsir göstərə bilməlidir
* İran nüvə proqramı kimi məsələlərdə ciddi güzəştlərə getməlidir
Hazırda isə hakimiyyətin qalan nümayəndələri güzəştə getmək niyyətində görünmür. Ölkənin yeni ali lideri seçilən Mojtaba Khamenei Vaşinqtonla kompromisə hazır praqmatik siyasətçi hesab edilmir.
Bununla belə belə bir razılaşma ehtimalı tam istisna edilmir. Əgər Tehran ABŞ ilə anlaşmaya gələrsə, İsrail hərbi kampaniyanı sürətlə dayandırmağa məcbur qala bilər.
Region zəif İran istəyir
Münaqişənin ilk günlərində İran regionu mümkün qədər geniş şəkildə münaqişəyə cəlb etməyə çalışıb. Körfəz ölkələrinə və digər dövlətlərə zərbələr endirilməsi ABŞ müttəfiqlərinə təzyiq göstərmək məqsədi daşıyırdı.
Lakin bu strategiya gözlənilən nəticəni verməyib. Əksinə, region ölkələrinə İranın nə qədər təhlükəli və gözlənilməz aktor olduğunu xatırladıb.
İran prezidenti Məsud Pezeşkian sonradan üzr istəyərək qonşu ölkələrin hədəf olmadığını bildirsə də, İnqilab Keşikçiləri zərbələri davam etdirib. Bu isə prezidentin İran siyasi sistemində nə qədər məhdud təsirə malik olduğunu göstərib.
Nəticədə bəzi regional tərəfdaşlar Tehrandan uzaqlaşmağa başlayıb:
* Qətər məsafə saxlamağa çalışır
* BƏƏ isə passiv müşahidəçi mövqeyindən aktiv iştirakçı mövqeyinə keçir
Müharibə "ox" üçün sınaqdır
Son illərdə Çin, Rusiya və İran arasında hərbi və siyasi yaxınlaşma müşahidə olunur. Bu blok bəzən qlobal ABŞ rəhbərliyindəki nizamı zəiflətmək istəyən "ox" kimi xarakterizə edilir.
Lakin bu ittifaqın nə qədər güclü olduğu hələ sual altındadır. Keçən ilki qısa müharibə zamanı Moskva və Pekin faktiki olaraq kənarda qalmışdı.
Hazırkı münaqişə isə daha təhlükəlidir, çünki rejim dəyişikliyi ehtimalını ehtiva edir. Buna görə də indi həmin "ox" daha fəal görünməyə başlayıb.
Çin ABŞ-İsrail hücumunu tənqid edib və regiona xüsusi nümayəndə göndərib
Rusiya isə İranın ABŞ obyektlərinə zərbələrində istifadə edə biləcəyi kəşfiyyat məlumatları təqdim edib
Buna baxmayaraq, Tehrana verilən ümumi yardım hələ də məhdud hesab olunur.
Rusiya və Çin üçün risklər
Əgər İran rejimi devrilərsə və ya ABŞ ilə razılaşma nəticəsində siyasətini dəyişərsə, bunun Moskva və Pekin üçün ciddi nəticələri ola bilər.
Rusiya Yaxın Şərqdə mühüm strateji tərəfdaşını itirə bilər. Bu isə artıq Bəşər Əsəd rejiminin zəifləməsindən sonra regiondakı mövqeyini daha da sarsıda bilər.
Çin isə regiondan aldığı mühüm neft mənbələrindən birini itirə və enerji tədarükü üçün təcili alternativlər axtarmağa məcbur qala bilər.
Analitiklər hesab edir ki, buna görə Moskva və Pekin münaqişəyə birbaşa qoşulmadan Tehrana mümkün qədər yardım etməyə çalışacaqlar.
Yaxın günlər vəziyyətə daha çox aydınlıq gətirə bilər. Lakin artıq aydındır ki, qarşıdurmada risklər son dərəcə yüksəkdir və müharibənin sonu hələ görünmür.
Poliqon.info
