İqlim dəyişikliyi və geosiyasi balansların təsiri ilə gündəmdəki yerini getdikcə möhkəmləndirən Arktika bölgəsində ölkələr buzlu sularda hərəkət qabiliyyətini artırmaq üçün daha çox buzqıran gəmiyə sahib olmağı hədəfləyir.
Milli.Az xəbər verir ki, dünyada ticarət əsasən dəniz yolu ilə həyata keçirilsə də, Şimal Qütbü və ətrafını əhatə edən Arktika bölgəsində ilin böyük hissəsində suyu örtən buz təbəqəsi və mövsümi şərtlər gəmilərin hərəkətini məhdudlaşdırır. Digər tərəfdən, son illərdə iqlim dəyişikliyinin təsiri ilə bölgədəki şəraitin dəyişməsi Arktikadakı dəniz yollarının daha əlverişli hala gəlməsinə yol açır.
Asiya ilə Avropa arasındakı məsafəni qısaldan Şimal Dəniz Marşrutuna (NSR) ev sahibliyi edən bölgə, eyni zamanda təbii sərvətləri ilə də diqqət çəkir. Bütün bu inkişaflar işığında Arktika dünya siyasətində önəmli mövzulardan biri olaraq qalır.
Finlandiyanın "Aker Arctic" firmasının Satış və Marketinq müdiri Arto Uuskallio buzqıranların texniki xüsusiyyətləri haqqında məlumat verib. O bildirib ki, bu gəmilər möhkəmləndirilmiş konstruksiyaları, güclü mexanizmləri və şiddətli soyuqlara dözümlü sistemləri ilə digər gəmilərdən fərqlənir.
Uuskallio qeyd edib ki, buzqıranlar üzərinə çıxdığı buz təbəqəsini ağırlığı ilə qırmağı təmin edən xüsusi burun hissəsi (pruva) ilə təchiz olunub. Gövdələri və digər komponentləri buzla daimi təmasda aşınmayacaq şəkildə inşa edilir.
"Buzqıran sadəcə buz parçalayan bir gəmi deyil. Dünyanın ən soyuq və mexaniki cəhətdən ən çətin mühitlərində təhlükəsiz və effektiv fəaliyyət göstərmək üçün burundan quyruğa qədər xüsusi dizayn edilmiş bir vasitədir."
ABŞ Prezidenti Donald Tramp ikinci prezidentlik dövründə Arktikadakı Qrenlandiyaya "milli təhlükəsizlik" narahatlığı ilə sahib olmaq ritorikasını artırarkən, həm də buzqıran gəmilərlə bağlı addımlar atır. Hazırda fəaliyyətdə olan buzqıranlarının sayı məhdud olan ABŞ, 2025-ci ilin oktyabrında Finlandiya ilə 11 buzqıranın istehsalı ilə bağlı razılaşma imzalayıb. Bu addım dünyanın ən böyük və yeganə nüvə enerjili buzqıran donanmasına sahib olan Rusiyaya çatmaq cəhdi kimi qiymətləndirilir.
Çin isə Arktikada hərəkət qabiliyyəti təmin edən yerli gəmilərini istehsal edir və əməliyyatlarını daha çox Antarktikada cəmləşdirir.
Kanadanın Laval Universitetinin professoru Frederik Lasserre vurğulayır ki, dəniz sərhədlərinin qorunması və təbii ehtiyatların çıxarılması üçün güclü buzqıran donanması şərtdir. O qeyd edib ki, Rusiya SSRİ dövründən bəri Şimal Dəniz Marşrutunu inkişaf etdirmək üçün şüurlu bir siyasət yürüdür.
Norveçin Fridtyof Nansen İnstitutunun professoru Arild Moe isə xatırladır ki, ölkələrin donanmalarını müqayisə edərkən onların istifadə məqsədlərinə baxılmalıdır:
Rusiya: Mineral çıxarma və ticarət gəmilərinə yol göstərmə.
ABŞ və Kanada: Sahil mühafizəsi və elmi araşdırmalar.
Çin: Əsasən Antarktika missiyaları.
Lalə Qüdrətova
Milli.Az
