Enerji təhlükəsizliyi və strateji tərəfdaşlığın yeni mərhələsi

 Azərbaycanın enerji siyasəti son illərdə keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyub. Prezident Ä°lham Əliyevin Bakıda keçirilən Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 12-ci və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 4-cü iclasında çıxışı Azərbaycanın enerji siyasətinin əsas prioritetlərini bir daha ortaya qoydu. Dövlət başçısının nitqi həm ötən dövrün nəticələrinin təhlili, həm də gələcək hədəflərin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Prezident vurğuladı ki, artıq 12 ildir davam edən bu təşəbbüs sadəcə enerji layihəsi deyil, çoxtərəfli əməkdaşlıq platformasıdır. Hər il keçirilən iclaslarda ötən müddətdə görülən işlərə nəzər salınır, enerji təhlükəsizliyi və dayanıqlı təchizat məsələləri müzakirə edilir, gələcək addımlar planlaşdırılır. Bu platforma müxtəlif maraqları olan ölkələri və tərəfdaşları ortaq məqsəd ətrafında birləşdirərək enerji dialoqunun institusional əsasını formalaşdırıb. Son 12 ildə qlobal enerji bazarlarında ciddi dəyişikliklər baş verib. Geosiyasi gərginliklər, iqtisadi dalğalanmalar, pandemiya və regional münaqişələr enerji təhlükəsizliyi məsələsini daha da aktuallaşdırıb. 

Cənub Qaz Dəhlizi bu gün artıq konsepsiya deyil, real və işlək enerji marşrutudur. Azərbaycan və tərəfdaş ölkələrin birgə səyi nəticəsində bir sıra dövlətlərin enerji təhlükəsizliyi təmin olunub və bu, artıq insanların gündəlik həyatında hiss olunan reallıqdır. Layihənin əsas məqsədi Xəzər hövzəsinin enerji resurslarını Avropa bazarına çatdırmaqla mənbə və marşrut şaxələndirilməsini təmin etməkdir. Prezidentin çıxışında vurğulandığı kimi, bu təşəbbüs təkcə iqtisadi deyil, həm də siyasi və strateji əhəmiyyət daşıyır. Enerji təchizatında sabitlik tərəfdaş ölkələrin milli təhlükəsizliyinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib.

Ötən il Bakıda keçirilən son görüşdən bu yana əldə olunan nailiyyətlər də xüsusi qeyd olunub. Ä°nfrastrukturun genişləndirilməsi, ötürmə gücünün artırılması və yeni tərəfdaşların prosesə qoşulması irəliləyişin davamlı xarakter aldığını göstərir. Prezidentin ifadə etdiyi kimi, bu platformada hər dəfə “irəliləyiş” sözü səslənir və bu, artıq ənənəyə çevrilib. Bu il keçirilən iclasın mühüm xüsusiyyətlərindən biri də Yaşıl Enerji Məşvərət Şurasının dördüncü toplantısının eyni platformada təşkili idi. Bu, Azərbaycanın enerji siyasətində balanslı yanaşmanın göstəricisidir. Ölkə bir tərəfdən qaz ixracını genişləndirir, digər tərəfdən isə bərpaolunan enerji mənbələrinə keçidi sürətləndirir. Azərbaycanın zəngin günəş və külək potensialı, xüsusilə Xəzər dənizindəki külək enerjisi imkanları, ölkəni regionun yaşıl enerji mərkəzinə çevirmək potensialına malikdir. 

Dünya miqyasında enerji təhlükəsizliyi artıq yalnız iqtisadi məsələ deyil, həm də siyasi sabitlik və sosial rifah faktorudur. Son illərin təcrübəsi göstərdi ki, etibarlı tərəfdaşlıq və uzunmüddətli müqavilələr enerji bazarında sabitliyin əsas təminatıdır. 
Prezident Ä°lham Əliyevin çıxışında səsləndirilən rəqəmlər və faktlar ölkənin beynəlxalq enerji bazarındakı rolunun əhəmiyyətli dərəcədə artdığını göstərir. Əgər bir neçə il əvvəl Azərbaycan 12 ölkəyə qaz tədarük edirdisə, bu gün artıq Azərbaycan qazının istehlakçısı olan ölkələrin sayı 16-ya çatıb. Bu göstərici ölkəni boru kəmərləri vasitəsilə qaz ixrac edən ölkələr arasında dünya üzrə birinci mövqeyə yüksəldib. Boru kəmərləri vasitəsilə qaz ixracı enerji diplomatiyasının ən mürəkkəb və strateji formalarından biridir. Bu, uzunmüddətli müqavilələr, iri infrastruktur layihələri, siyasi sabitlik və qarşılıqlı etimad tələb edir. Azərbaycanın 16 ölkəyə qaz tədarük etməsi isə yalnız iqtisadi deyil, həm də geosiyasi nailiyyətdir. Bu uğurun əsasını çoxşaxəli və mərhələli şəkildə reallaşdırılmış enerji strategiyası təşkil edir. Xəzər hövzəsindən hasil olunan qazın beynəlxalq bazarlara çıxarılması üçün qurulmuş geniş boru kəməri şəbəkəsi Azərbaycanı etibarlı enerji tərəfdaşı kimi möhkəmləndirib. Qaz təchizatının coğrafiyasının planlı şəkildə genişləndirilməsi Prezident tərəfindən daha əvvəl elan edilmiş strateji hədəf idi və artıq bu planların reallaşması konkret nəticələrlə təsdiqlənir.

Ən mühüm yeniliklərdən biri Azərbaycan qazının artıq Avropa hüdudlarından kənardakı istiqamətlərə çatdırılmasıdır. Bu, ölkənin enerji ixracının coğrafi diversifikasiyasını daha da gücləndirir və yeni bazarlara çıxış imkanları yaradır. Xüsusilə diqqət çəkən məqam Azərbaycanın ilk dəfə olaraq Suriyaya qaz tədarükünə başlamasıdır. Bu addım təkcə iqtisadi layihə deyil, həm də humanitar və siyasi məzmun daşıyır. Uzun illər davam edən münaqişələrdən və infrastruktur dağıntılarından sonra Suriyada ciddi elektrik enerjisi qıtlığı müşahidə olunur. Azərbaycan qazının bu ölkəyə çatdırılması enerji təminatının yaxşılaşdırılmasına və əhalinin sosial vəziyyətinin sabitləşdirilməsinə dəstək məqsədi daşıyır. Bu təşəbbüs Azərbaycanın enerji siyasətində yeni bir istiqaməti – enerji diplomatiyasının humanitar komponentini ön plana çıxarır. Enerji resursları artıq yalnız kommersiya aləti deyil, həm də regional sabitliyə və sosial rifaha töhfə verən vasitəyə çevrilir.

Qlobal enerji bazarında son illərdə baş verən dalğalanmalar, geosiyasi böhranlar və təchizat zəncirlərində yaranan problemlər bir daha göstərdi ki, etibarlı təchizatçı olmaq ən böyük strateji üstünlüklərdən biridir. Azərbaycan qaz təchizatında fasiləsizliyi və müqavilə öhdəliklərinə sadiqliyi ilə tərəfdaş ölkələrin etimadını qazanıb. 16 ölkəyə qaz ixracı yalnız statistik göstərici deyil. Bu, on milyonlarla insanın evində istilik, sənaye müəssisələrində enerji, elektrik stansiyalarında dayanıqlı istehsal deməkdir.

Azərbaycanın enerji siyasəti nəticəsində bir sıra ölkələr alternativ və təhlükəsiz mənbə əldə edərək öz enerji balansını daha dayanıqlı hala gətirib. Belə geniş coğrafiyada qaz təchizatı güclü infrastruktur və uzunmüddətli planlaşdırma tələb edir.

Azərbaycanın həyata keçirdiyi iri enerji layihələri boru kəmərlərinin ötürmə qabiliyyətinin artırılmasına, yeni interkonnektorların yaradılmasına və mövcud şəbəkələrin modernləşdirilməsinə imkan verib Prezidentin qeyd etdiyi kimi, qaz təchizatının coğrafiyasının genişləndirilməsi əvvəlcədən planlaşdırılmış strategiyanın nəticəsidir. Bu isə göstərir ki, enerji siyasəti situativ qərarlara deyil, sistemli və uzaqgörən yanaşmaya əsaslanır. Boru kəmərləri vasitəsilə qaz ixrac edilən ölkələrin sayına görə dünya birinciliyi Azərbaycanın enerji bazarındakı çəkisinin artdığını nümayiş etdirir. Bu göstərici ölkənin təkcə regional deyil, qlobal miqyasda da mühüm enerji aktoruna çevrildiyini təsdiqləyir.

Son 12 ilin təcrübəsi sübut edir ki, qarşılıqlı etimada əsaslanan tərəfdaşlıq modeli qlobal enerji bazarının dəyişkən şəraitində ən effektiv yanaşmadır. Bakı platforması isə bu əməkdaşlığın mühüm mərkəzlərindən birinə çevrilib və gələcək illərdə də enerji dialoqunun əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirməkdə rol oynamağa davam edəcək. Prezident Ä°lham Əliyevin vurğuladığı faktlar göstərir ki, Azərbaycan enerji strategiyasında növbəti uğurlu mərhələyə daxil olub. 12 ölkədən 16 ölkəyə yüksələn qaz təchizatı coğrafiyası, Avropa sərhədlərindən kənara çıxan ixrac marşrutları və Suriyaya qaz tədarükünün başlanması ölkənin enerji siyasətində həm iqtisadi, həm də humanitar ölçünün gücləndiyini nümayiş etdirir. Bu dinamika Azərbaycanın qlobal enerji təhlükəsizliyində rolunun artdığını və gələcək illərdə də yeni bazarların fəthi istiqamətində addımların davam edəcəyini göstərir. Enerji artıq yalnız resurs deyil, strateji təsir və beynəlxalq əməkdaşlıq vasitəsinə çevrilib və Azərbaycan bu prosesdə aparıcı mövqelərdən birini tutur.

Zenfira Nurullayeva 
Qara Qarayev adına Mərkəzi Ä°ncəsənət Məktəbinin 
xor ixtisası üzrə müəllimi, 
Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi