İranda kritik bir güc boşluğu yaranıb. Xameneinin ölümündən sonra bütün diqqət ölkənin daxili balansını və regional siyasətini formalaşdıracaq potensial liderlərə yönəlib.
Atəşkəs tərəfdarları, yoxsa radikal fiqurlar ön plan çıxacaq? Bəs bu yarışın ön sıralarında kimlər var?
Bizim.Media xəbər verir ki, bu barədə "Hürriyet" nəşri geniş araşdırma dərc edib.
Məqalədə qeyd olunub ki, Əli Xameneinin ölümü təkcə liderlik dəyişikliyi deyil, həm də İslam Respublikasının daxili, eyni zamanda, xarici siyasət kursunu yenidən müəyyənləşdirəcək bir güc boşluğu yaradıb. Qarşıdakı günlərdə, yaxud həftələrdə dini liderlər gərginliyi azaltmaq, yoxsa ABŞ və İsraillə daha güclü qarşıdurmaya getməklə bağlı qərar verməli olacaqlar.
Xameneidən sonra ortaya çıxan namizədlər keçmiş strategiyaları, ideoloji mövqeləri və xarici əlaqələri ilə ön plana çıxır. Hər birinin seçilməsi İranın daxili balansını, regional siyasətini və qlobal münasibətlərini müxtəlif yollarla formalaşdıracaq.
Müəllif məqalədə qeyd edir ki, bu liderlik yarışının nəticəsi təkcə Tehrana deyil, həm də bütün Yaxın Şərqin gələcəyinə təsir edəcək. Atəşkəs yolunu seçən lider diplomatiya və danışıqlara üstünlük verə bilər, radikal ideoloq isə tam müharibə riski ilə üzləşə bilər.
Kim seçilirsə, qəbul edilən qərarlar həm ölkənin daxili nizamına, həm də nüvə və regional strategiyalarına birbaşa təsir edəcək.
Namizədlərdən biri Xameneinin səlahiyyətlərini icra edən Əlirza Ərafidir.
Onun İran mədrəsələrinin və dini təhsil sisteminin idarə olunmasında təcrübəsi var. Ekspertlər Ərafinin seçiləcəyi təqdirdə dini legitimliyin simvolik olaraq təmin ediləcəyini proqnozlaşdırırlar. Lakin real güc Əli Laricani və Sadiq Laricani kimi əsas şəxslərin əlində qalacaq.
Qeyd olunub ki, bu ssenaridə atəşkəs danışıqları Omanın vasitəçiliyi ilə aparılacaq və rejim dəyişikliyinin qarşısı alınacaq.
Müəllif qeyd edir ki, Əlirza Ərafi hazırda bu vəzifəyə ən yaxın şəxs olsa da, onun "mülayim" etiketinə ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Onun sözlərinə görə, Ərafi 2022-ci il etirazları zamanı çalmalarını atan etirazçılara - "bu çalmalar onların kəfəni olacaq", - deyən şəxsdir. O bildirib ki, onun profili islahatçı profili deyil, o, rejimə sadiqdir və institusional davamlılığı təmsil edir. Onun təhlükəsizlik bürokratiyası ilə üzvi əlaqələri zəifdir və SEPAH-la birbaşa əlaqələr şəbəkəsi isə məlum deyil.
İkinci namizəd Məhəmməd Mehdi Mirbağeridir. 66 yaşlı Ayətullah mütləqiyyətçi siyasəti ilə İrandakı ən radikal ideoloji cərəyanı təmsil edir. Müəllifin sözlərinə görə, Mirbağeri televiziya ilə verdiyi açıqlamalarda - "Dünyanın yarısı məhv edilsə belə, ilahi məqsəd üçün buna dəyər", - deyən şəxsdir.
Onun sözlərinə görə, Mirbağerinin rəhbərliyi altında diplomatik kanalların tamamilə bağlanacağı və danışıqların mümkünlüyünün qəti şəkildə rədd ediləcəyi gözlənilir. Belə bir ssenaridə İranın ABŞ bazalarına, İsrail şəhərlərinə və Körfəz ölkələrinə davamlı hücumlarla münaqişəni regional miqyasda daha da şiddətləndirməsi ehtimalı var.
Məqalədə İranın rəhbəri qismində növbəti namizəd isə 64 yaşlı Sadiq Laricanidir. Qeyd olunub ki, qardaşı Əli Laricani illərdir böhran dövründə güzəştə gedə biləcək bir namizəd kimi mövqe tutur. Sadiq Laricaninin praqmatik yanaşması ideoloji sərtlikdən daha çox institusional davamlılığa üstünlük verir.
Ümumi qiymətləndirmələr göstərir ki, bu yanaşma Qərblə nəzarətli gərginliyi qoruyacaq və xüsusilə rejimi təhlükə altına qoya biləcək dönməz eskalasiyanın qarşısını alacaq. Nüvə proqramının qorunması əsas prioritet olaraq qalsa da, beynəlxalq təzyiqi tarazlaşdırmaq üçün diplomatik məhdudiyyətlərin və danışıqlar kanallarının diqqətlə araşdırılacağı gözlənilir.
Müəllifin 4-cü namizədi isə Əli Xameneinin ikinci oğlu Müctəba Xameneidir. Onun sözlərinə görə mərhum liderin ikinci oğlu Müctəba Xamenei potensial hərbi rəhbərlikli keçid ssenarisinin mərkəzi hesab olunur.
Qeyd edilir ki, əgər o, SEPAH-ın dəstəyini qazanarsa, gücün hərbi şuralar vasitəsilə effektiv şəkildə formalaşdırıldığı bir sistem qura bilər. Bu halda, dini legitimlik çərçivəsinin qorunub saxlanıldığı görünsə də, qərar qəbuletmə proseslərinin əsasən təhlükəsizlik aparatı tərəfindən idarə olunduğu bir struktur yarana bilər. Bu ssenari ilə bağlı şərhlər göstərir ki, İranın hərbi elementləri güclü teokratiya deyil, açıq-aşkar hərbi xarakterli bir rejimə çevrilə bilər.
Məqalədə Əli Laricaninin də adı çəkilib. Müəllif Əli Laricanini Xameneinin yerinə namizəd göstərməsə də, onun adının önəmli olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə Laricani prosesin "kralı" kimi ortaya çıxa və 1989-cu ildə Rəfsəncaninin (keçmiş İran prezidenti) oynadığı rolu təkrarlaya bilər.
Məqalədə namizəd olmayan digər şəxsin də adı çəkilib. Digər isim Hüseyn Möhsənidir. Keçid Şurasının üzvü və onun Məhkəmə Hakimiyyətinin rəhbəri olan Ejeinin Xamenei tərəfindən seçilən üç varis namizəddən biri olduğu deyilir.
Başqa bir ad Həsən Xomeynidir. Müəllif bildirib ki, Ayətullah Xomeyninin nəvəsinin böyük simvolik çəkisi var və deyilənə görə, Xameneinin varisləri siyahısındadır. Qeyd olunub ki, onlar bu yaxınlarda birlikdə şəkil belə çəkdiriblər.
Müəllif sonda qeyd edib ki, bütün bu adlardan əlavə, əsl həlledici məsələ müharibə şəraitində vəziyyət sürətlə dəyişdiyindən Ekspertlər Məclisinin fiziki olaraq toplana bilib-bilməməsidir. (Oxu.az)
Bizim.Media
