Vulkanlar bütün dünyada həm heyranlıq, həm də qorxu doğurur: hər il milyonlarla insan bu möhtəşəm landşaftları görmək üçün səyahət edir, alimlər isə onların aktivliyini diqqətlə izləyirlər...
Poliqon xəbər verir ki, bu barədə Discoverwildlife nəşri yazır.
Qeyd olunur ki, Yer kürəsi aktiv, yuxuda olan və sönmüş vulkanlarla zəngindir və onlar son püskürmə tarixinə görə təsnif edilir.
Məqalədə bildirilir: "Sakit okean alov halqası, yəqin ki, ən məşhur vulkan qrupudur, lakin bu təsirli relyef formalarına dünyanın bir çox bölgəsində – iki tektonik plitənin konvergent sərhədlərdə toqquşduğu ərazilərdə rast gəlinir".
Məsələn, Şotlandiyanın Edinburq şəhərində yerləşən Arturs Sit əslində sönmüş vulkandır, ABŞ-dakı Yellouston isə ən məşhur supervulkan nümunələrindən biridir.
Vulkan və supervulkan: Fərq nədir?
Supervulkan adi vulkandan əsasən daha böyük miqyası ilə fərqlənir. Vulkanın supervulkan kimi təsnif edilməsi üçün meyarlar bunlardır:
– Vulkan partlayışları indeksi üzrə 8 bal gücündə püskürmə potensialına malik olmalıdır ki, bu da ən azı 1000 kub kilometr materialın atılması deməkdir (bu, böyük vulkanla müqayisədə təxminən 1000 dəfə çoxdur).
– Püskürmədən sonra səthdə lava konusvari forma yaratmaq əvəzinə böyük çökəklik (kaldera) əmələ gəlir.
– Adətən ətrafında nəzərəçarpacaq dərəcədə hündür relyef qurşağı formalaşır.
– Püskürmələr yüz min illərlə ölçülən fasilələrlə baş verir və bu, adi vulkanlarla müqayisədə xeyli nadirdir.
Ən məşhur supervulkanlardan biri ABŞ-dakı Yellouston vulkanıdır. Lakin o, dünyada ən böyük vulkan hesab edilmir.
Dünyanın ən böyük vulkanı hansıdır?
Maraqlıdır ki, məlum olan ən böyük vulkan quruda deyil, dənizdə yerləşir. Tamu massivi Sakit okeanın dibində, Yaponiyadan təxminən 1600 kilometr şərqdə yerləşir.
Onun sahəsi 310 min kvadrat kilometrdir. Vulkanın "kökü" Yer qabığının təxminən 30 kilometr dərinliyinə qədər uzanır. Müqayisə üçün qeyd edək ki, ABŞ-ın Vaşinqton ştatının sahəsi 184 661 kvadrat kilometrdir.
Onu kəşf edən alimlərin sözlərinə görə, ölçülərinə görə bu vulkan Günəş sistemində ən böyük vulkan sayılan Marsdakı Olimp Mons ilə müqayisə oluna bilər.
Tamu vulkanı 145 milyon ildən çox əvvəl formalaşıb, lakin milyonlarla il əvvəl sönüb. Daha əvvəl dünyanın ən böyük vulkanı kimi Havaydakı aktiv Mauna-Loa göstərilirdi.
Poliqon.info
