Çin dünyada ən qədim davam edən mədəniyyətlərdən biridir, bəzən isə ən qədimi sayılır. Buradakı davamlı mədəni ənənələr minilliklərə uzanır və Çin tarixini çox dərin illərə qədər izləməyə imkan verir. Bununla belə, burada da cavabsız sirrlər mövcuddur.
ÖlkÉ™.az xÉ™bÉ™r verir ki, uzun müddÉ™t alimlÉ™r baÅŸa düşə bilmirdilÉ™r ki, niyÉ™ Åžiczyahe mÉ™dÉ™niyyÉ™ti – müasir Çin sivilizasiyasının É™cdadlarından biri – yox olub. Lakin "National Science Review" jurnalında dÉ™rc edilmiÅŸ yeni araÅŸdırma bu suala inandırıcı cavab tÉ™qdim edir.
Åžiczyahe mÉ™dÉ™niyyÉ™ti 4600–4200 il É™vvÉ™l Yanqtze çayının orta axarında inkiÅŸaf etmiÅŸdi. Bu, iri yaÅŸayış mÉ™ntÉ™qÉ™lÉ™ri olan neolitik icma idi; insanlar burada kÉ™nd tÉ™sÉ™rrüfatı ilÉ™ məşğul olur, keramika düzÉ™ldir vÉ™ müdafiÉ™ qurÄŸuları inÅŸa edirdilÉ™r. DövrünÉ™ görÉ™ bu, yüksÉ™k texniki, iqtisadi vÉ™ sosial inkiÅŸaf sÉ™viyyÉ™sinÉ™ malik qabaqcıl bir cÉ™miyyÉ™t idi. Lakin birdÉ™n-birÉ™ hÉ™r ÅŸey yox olub: ÅŸÉ™hÉ™rlÉ™r boÅŸalıb, É™hali digÉ™r bölgÉ™lÉ™rÉ™ köçüb. Uzun müddÉ™t alimlÉ™r düşünürdülÉ™r ki, quraqlıq vÉ™ ya qonÅŸuların iÅŸÄŸalı sÉ™bÉ™b olub.
Yeni tapıntı mÉ™rkÉ™zi ÇindÉ™ki maÄŸara formalarına – stalaktitlÉ™rÉ™ vÉ™ stalagmitlÉ™rÉ™ É™saslanır. Bu tÉ™bii "arxivlÉ™r” keçmiÅŸ iqlim haqqında mÉ™lumat saxlayır - aÄŸac illÉ™ri kimi. Analiz göstÉ™rib ki, uzun quraqlıqdan sonra É™srlÉ™rlÉ™ davam edÉ™n ekstremal yağışlar dövrü baÅŸlayıb. Yağışlar o qÉ™dÉ™r güclü olu. ki, çaylar daşıb, göllÉ™r geniÅŸ É™razilÉ™rÉ™ yayılıb vÉ™ alçaq sahÉ™lÉ™r bataqlıqlara çevrilib. Bu isÉ™ bölgÉ™ni yaÅŸayış vÉ™ tÉ™sÉ™rrüfat üçün yararsız edib.
Sel nəticəsində yaşayış məntəqələrinin sayı kəskin və əhali azalıb, Şiczyahe mədəniyyəti tənəzzül edib. İnsanlar daha quru ərazilərə köçməyə məcbur olub. Tədqiqatçılar iqlim məlumatlarını arxeoloji tapıntılarla müqayisə edərək təsdiqləyiblər: bu sivilizasiyanı məhv edən quraqlıq deyil, həddindən artıq yağışlar olub.(qaynarinfo)
