Hərbi xidmət müqabilində vətəndaşlığa aparan yolun yaradılması Avropanın öz gücünə söykənməsinə kömək edə bilər...
Müəllif: Adham Sahlul, Yeni Amerika Təhlükəsizliyi Mərkəzinin baş elmi işçisi
Foreign Policy nəşri
Avropa siyasətçilərinin indiyədək bir-biri ilə əlaqələndirmədiyi iki paralel çağırışla üzləşib, bunlardan biri ordular üçün kəskin kadr çatışmazlığı, digəri isə davam edən miqrasiya problemidir. Siyasətçilər hər iki məsələni ayrı-ayrılıqda müzakirə etdikləri halda, həll yolu faktiki olaraq göz önündədir, Avropa ölkələri silahlı qüvvələrində xidmət etməyə hazır olan miqrantlar üçün vətəndaşlığa aparan hüquqi mexanizm yaratmalıdır.
Avropada kadr böhranı realdır. Müdafiə mövzusunda son hesabatlara görə, 2025-ci ildə Almaniyanın Bundesverinə qəbul planlaşdırılan göstəricilərdən geri qalır, baxmayaraq ki, genişmiqyaslı təşviqat kampaniyaları aparılıb. Böyük Britaniya illik qəbul planını yenə yerinə yetirə bilmir, xidmətdən ayrılanların sayı qəbul olunanlardan çoxdur. Fransa, İtaliya və Niderland da oxşar çətinliklərlə üzləşir, bir çox Avropa ordusunda peşəkar hərbçi vəzifələrinin 20 faizindən çoxu boş qalır.
Kadr boşluqlarını doldurmaq sadəcə maliyyəni artırmaqla mümkün olmaya bilər. Qitədəki demoqrafik böhran problemi daha da dərinləşdirir, 2022-ci ildə Avropa İttifaqında doğumların sayı 1960-cı ildən bəri ilk dəfə 4 milyonun altına düşüb, bu isə potensial çağırışçıların sayını azaldır. Eyni zamanda geosiyasi təhdidlər artır, xüsusilə Rusiya ilə bağlı təhlükəsizlik mühiti daha çoxsaylı və hazırlıqlı qüvvələr tələb edir.
Ukraynada aparılan tükəndirmə müharibəsi göstərdi ki, yüksək texnologiyalı silahlar canlı qüvvəni əvəz edə bilmir. Əsgərlər, dənizçilər, dəniz piyadaları, sahil mühafizə əməkdaşları və pilotlar milli müdafiənin əsasını təşkil edir. Avropa Komissiyasının hesablamalarına görə, 2070-ci ilə qədər Aİ-də əmək qabiliyyətli əhalinin sayı 43 milyon nəfər azalacaq.
Nə Aİ, nə də NATO ənənəvi olaraq hərbi qəbul prosesini koordinasiya etmir, müdafiə sahəsində kadr siyasəti milli səlahiyyət olaraq qalır. Aİ satınalmaları və müdafiə imkanlarını əlaqələndirsə də, şəxsi heyət çatışmazlığını aradan qaldıracaq mexanizmə malik deyil. NATO da uzun müddət bu məsələdən kənarda qalıb, yalnız 2024-cü ilin noyabrında müttəfiq ölkələrin kadr siyasəti rəhbərlərini bir araya gətirərək qəbul və saxlanma məsələsini müzakirəyə çıxarıb. Bu fakt göstərir ki, maliyyə və texniki məsələlər ön plana çəkilsə də, ən əsas məhdudiyyət olan insan resursu uzun müddət diqqətdən kənarda qalıb.
Bu arada Avropa Afrika, Yaxın Şərq və digər regionlardan əhəmiyyətli miqrasiya axınları ilə üzləşir. Gələnlərin əksəriyyəti gənc kişilərdir, onlar daha yaxşı həyat və imkan axtarır. Bir çoxu dil biliklərinə, texniki ixtisaslara və strateji regionlar barədə mədəni anlayışa malikdir, üstəlik özünü sübut etmək və yeni həyata başlamaq motivasiyası yüksəkdir.
Rusiya amili bu mənzərədə ayrıca rol oynayır. Ukrayna müharibəsi qaçqın axınını artırıb, Sahel regionunda Rusiya strukturlarının fəaliyyəti milyonlarla insanın köçkün düşməsinə səbəb olub. Moskva miqrasiya mövzusunu informasiya aləti kimi də istifadə edir, Avropada sağçı, avroskeptik qüvvələri gücləndirir. Buna baxmayaraq, Avropa həmin miqrantları öz təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi üçün resursa çevirmir.
Miqrantların hərbi xidməti tarixən inteqrasiyanın effektiv vasitəsi olub. ABŞ Vətəndaş Müharibəsindən bəri xidmət müqabilində vətəndaşlıq modeli tətbiq edir. Birinci Dünya müharibəsindən sonra yüz minlərlə insan hərbi xidmət yolu ilə ABŞ vətəndaşlığı alıb. 2001–2023-cü illərdə isə 131 minə yaxın hərbçi naturalizasiya olunub. Şərəf medalına layiq görülənlərin 22 faizi immiqrant olub, bu fakt onların ABŞ hərbi tarixində mühüm rolunu göstərir.
Bu model stimulları uyğunlaşdırır, vətəndaşlıq perspektivi güclü motivasiya yaradır, xidmət isə sədaqətin ən real sübutuna çevrilir. ABŞ nümunəsi göstərir ki, milli kimlik ortaq mənşə deyil, ortaq məsuliyyət və qurbanlıq üzərində qurula bilər.
Avropa ölkələri də oxşar mexanizm yarada bilər. Birincisi, xidmət müqabilində sürətləndirilmiş daimi yaşayış və vətəndaşlıq təqdim olunmalıdır. İkincisi, ciddi təhlükəsizlik yoxlamaları tətbiq edilməlidir, NATO çərçivəsində məlumat mübadiləsi və biometrik nəzarət mexanizmləri gücləndirilməlidir. Üçüncüsü, ilkin mərhələdə logistika, tibbi xidmət, mühəndislik və təminat bölmələri kimi sahələrdə xidmət imkanı yaradılmalıdır. Dördüncüsü, dil bilikləri və demokratik dəyərlərə sadiqlik şərt kimi qoyulmalıdır.
Mədəni inteqrasiya ilə bağlı narahatlıqlar mövcuddur, lakin hərbi xidmət ən güclü inteqrasiya institutlarından biridir, ortaq məqsəd və ortaq məsuliyyət insanları birləşdirir. Avropa orduları qoruduqları cəmiyyətlərin müxtəlifliyini əks etdirdikcə daha çevik və hazırlıqlı ola bilər.
Demoqrafik reallıq dəyişmir, təhlükəsizlik mühiti daha sabit olmur. ABŞ-də siyasi dəyişikliklər fonunda Avropa daha çox öz gücünə arxalanmalı ola bilər. Bu şəraitdə miqrasiyaya yalnız problem kimi deyil, strateji imkan kimi baxmaq zərurəti yaranır.
Hər ay minlərlə gənc azadlıq və imkan axtarışında Avropaya gəlir, onların bir çoxu real vətəndaşlıq yolu və aidiyyət hissi təklif olunarsa, forma geyinməyə və yeni vətənini qorumağa hazır ola bilər.
Poliqon.info
