Bir çox insan 20 yaşlarında yuxusuzluq, gecələr işləyib qazanmaq və aktiv həyat tərzi ilə mübarizə aparmaq üçün kifayət qədər enerjiyə malik olduqlarını bildirir. 40 yaşa qədər bu “dözümlülük” azalır və yorğunluq xroniki hala gəlir.
Azpost.info bildirir ki, lakin fizioloji və neyrobioloji məlumatların göstərdiyi kimi, bu, yaşlanma məsələsindən daha çox amillərin kombinasiyasıdır.
Bu barədə “The Conversation” nəşri xəbər verir.
Gənclikdə əksər bioloji sistemlər pik həddə işləyir. Əzələ kütləsi müntəzəm məşq olmadan belə yüksək olur və metabolik cəhətdən aktiv toxuma kimi əzələ gündəlik fəaliyyətlərə enerji sərfini azaldır. Enerji istehsalına cavabdeh olan mitoxondrilər gənclikdə daha çox və səmərəli olur. Yuxu isə bədənin bərpasını təmin edən daha dərin yuxuya keçir.
20 yaşlarımızdakı hormonal ritmlər də sabitliklə xarakterizə olunur. Kortizol, melatonin, böyümə hormonu və cinsi hormonlar proqnozlaşdırıla bilən gündəlik dövrlərdə istehsal olunur və vahid enerji səviyyəsini qoruyur.
40 yaşa qədər heç bir sistem sıradan çıxmır, lakin kiçik dəyişikliklərin toplanması nəzərə çarpır. Güc məşqləri olmadan əzələ kütləsi tədricən azalır və müntəzəm fiziki fəaliyyət daha çox enerji tələb edir. Mitoxondrilər daha az səmərəli işləyir və bu da bədənin yuxu çatışmazlığını və stressi kompensasiya etməsini çətinləşdirir.
Bu yaşda yuxu tez-tez parçalanır: müddəti qorunub saxlanıla bilsə də, bərpaedici fazaların nisbəti azalır. Nəticədə, yorğunluq toplanır və tək bir istirahətlə aradan qaldırılmır.
Hormonal balanssızlıq, xüsusən də qadınlarda xüsusi rol oynayır. Problem aşağı hormon səviyyələrində deyil, termorequlyasiyaya, yuxuya və enerji ritmlərinə təsir edən dalğalanmalarındadır.
40 yaşa qədər idrak yükü tez-tez artır: idarəetmə funksiyaları, iş məsuliyyətləri, uşaqlara və yaşlı qohumlara qulluq. Planlaşdırma və nəzarətdən məsul olan prefrontal korteks əhəmiyyətli enerji xərcləri tələb edir və stress baxımından fiziki əməklə müqayisə edilə bilər.
Tədqiqatlar göstərir ki, vəziyyət yaşla sabitləşə bilər. Keçid dövründən sonra hormonal sistemlər uyğunlaşır, həyat rolları daha sadələşir və idrak yükü azalır. Yuxu daha qısa, lakin daha təsirli ola bilər. 60-70 yaşlarımızda güc məşqləri və fiziki fəaliyyət maddələr mübadiləsini və enerji səviyyələrini yaxşılaşdırmağa davam edir.
Alimlərə görə, 40 yaşında nəzərəçarpacaq dərəcədə yorğunluq qaçılmaz tənəzzülün əlaməti deyil, dəyişən biologiya ilə həyatın yüksək tələbləri arasındakı uyğunsuzluğun nəticəsidir. Bu, final deyil, “oyun şərtləri”nin dəyişdiyinə dair siqnaldır.
