Bu gün Əbu-Dabidə Vaşinqton-Kiyev-Moskva arasında üçtərəfli formatda keçirilən ikinci danışıqlar raundu Rusiya-Ukrayna müharibəsinin taleyi baxımından həlledici mərhələyə daxil olur. Danışıqların başlanması ərəfəsində ABŞ Prezidenti Donald Trampın Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə telefon danışığı aparması və Moskvanın qısa müddətli atəşkəsə əməl etməsi prosesə əlavə siyasi çəki qazandırsa da, sonrakı genişmiqyaslı hücumlar Kremlin niyyətlərinin hələ də birmənalı olmadığını göstərir.
Tramp-Putin xətti: şəxsi diplomatiya və onun sərhədləri
Trampın Putinə birbaşa müraciəti və Rusiya tərəfinin bir həftəlik hücumları dayandırması Vaşinqtonun Moskva üzərində müəyyən təsir rıçaqlarına malik olduğunu sübut etdi. Lakin bu təsirin institusional deyil, daha çox şəxsi və situativ xarakter daşıması diqqət çəkir. Müddət bitən kimi hücumların bərpası onu göstərdi ki, Kreml atəşkəsi strateji seçim yox, danışıqlarda mövqelərini möhkəmləndirmək üçün taktik alət kimi görür.
Bu kontekstdə Trampın “Putin sözünü tutdu” açıqlaması daha çox daxili auditoriyaya yönəlmiş siyasi mesaj təsiri bağışlayır. Reallıqda isə Moskva hərbi təzyiqdən imtina etmədiyini açıq şəkildə nümayiş etdirdi.
Danışıqların tonu niyə dəyişib?
“Politico”nun danışıqlarla tanış mənbələrə istinadən verdiyi məlumatlar mühüm bir məqama işarə edir: Rusiya nümayəndə heyətinin davranışında və üslubunda ideoloji ritorikadan praktiki müzakirələrə keçid müşahidə olunur. İqor Kostyukov və Aleksandr Zorinin ön plana çıxması, Lavrov və Putinə xas olan “münaqişənin kök səbəbləri” barədə uzun çıxışların azalması Kremlin texniki razılaşmalar axtardığını göstərir.
Bu dəyişiklik iki səbəblə izah oluna bilər:
Avropanın sürətlə silahlanması və kollektiv müdafiə mexanizmlərini gücləndirməsi Rusiyanın uzunmüddətli strateji hesablamalarını çətinləşdirir.
Müharibənin iqtisadi və sosial yükü Kremlin manevr imkanlarını daraldır və “dondurulmuş sülh” variantını gündəmə gətirir.
Putinin dilemması: sülh, yoxsa qələbə?
Təqaüddə olan general Mik Rayanın qeyd etdiyi kimi, Putin üçün əsas problem “qələbə” narrativinin olmamasıdır. Rusiya cəmiyyətinə açıq və mübahisəsiz qələbə kimi təqdim edilə bilməyəcək bir sülh sazişi Kreml üçün daxili legitimlik riski yaradır. Bu səbəbdən Moskva ya maksimal ərazi və siyasi qazanc əldə etməli, ya da prosesi uzadaraq status-kvonu qorumağa çalışmalıdır.
Əsas düyün nöqtələri: Donbas, Zaporojye və təhlükəsizlik zəmanətləri
Danışıqlarda hələ də həll olunmayan əsas məsələ Ukraynanın Donbas və Zaporojye istiqamətində ərazi güzəştlərinə getməsidir. Krım məsələsinin gündəmdən çıxarılması Kiyevin artıq müəyyən “qırmızı xətləri” arxa plana keçirdiyini göstərsə də, ərazi itkisi müqabilində tələb olunan real və hüquqi təhlükəsizlik zəmanətləri hələ də mövcud deyil.
ABŞ və Qərbin mövqeyi ziddiyyətlidir:
Bir tərəfdən, Kiyevə deyilir ki, güzəştlər olarsa, təhlükəsizlik təmin edilə bilər, digər tərəfdən isə bu zəmanətlərin mexanizmi, hüquqi forması və icraçısı açıqlanmır.
Ukraynanın Aİ və NATO üzvlüyü tələbi isə hazırkı mərhələdə Qərb üçün siyasi baxımdan həddindən artıq riskli hesab olunur.
Nəticə isə texniki irəliləyiş, strateji dalan
Əbu-Dabi danışıqları göstərir ki, texniki məsələlərdə müəyyən irəliləyiş mümkündür, lakin əsas prinsipial mövqelərdə tərəflər hələ də geri çəkilməyə hazır deyil. Moskva sülhü taktiki imkan kimi, Kiyev isə təhlükəsizlik zəmanəti olmayan güzəşti strateji məğlubiyyət kimi görür. Vaşinqton isə bu iki mövqe arasında balans axtararkən prosesi nəzarətdə saxlamağa çalışır.
Bu səbəbdən hazırkı danışıqlar müharibənin sonu yox, ən yaxşı halda onun növbəti fazasına keçid kimi qiymətləndirilə bilər. Əsas sual açıq qalır: Kreml sülhə həqiqətən hazırdırmı, yoxsa bu, sadəcə vaxt qazanmaq cəhdidir? Cavab isə masadakı sənədlərdən çox, yaxın aylarda cəbhədə baş verənlərdə özünü göstərəcək.
Nəticə olaraq bütün bu danışıqlar irəliyə doğru addım hesab edilsə də, ciddi nəticə olmadığı üçün imitasiya xarakteri daşıdığını deyə bilərik.
Mürtəza
