Müasir dövrdə informasiya cəmiyyət həyatının ən mühüm amillərindən birinə çevrilmişdir. Əgər əvvəllər xəbərin yayılması əsasən qəzet, radio və televiziya vasitəsilə həyata keçirilirdisə, bu gün sosial media platformaları informasiyanın ən sürətli yayım məkanlarından biri kimi çıxış edir. “Facebook”, “Instagram”, “X”, “TikTok”, “YouTube” və digər platformalar insanların gündəlik həyatına o qədər daxil olmuşdur ki, artıq hər bir istifadəçi yalnız informasiya qəbul edən deyil, eyni zamanda informasiya yayan şəxsə çevrilmişdir. Məhz buna görə sosial media dövründə informasiya məsuliyyəti anlayışı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Sosial medianın əsas üstünlüyü informasiyanın operativ şəkildə yayılmasıdır. Hadisə baş verdiyi anda insanlar onu video, foto və ya mətn formasında paylaşaraq geniş auditoriyaya çatdıra bilirlər. Bu, cəmiyyətin məlumatlandırılması baxımından müsbət haldır. Lakin sürətin artması bəzən dəqiqliyin azalmasına səbəb olur. Bir çox hallarda istifadəçilər məlumatın mənbəyini yoxlamadan, onun doğru olub-olmadığını araşdırmadan paylaşım edirlər. Nəticədə yanlış xəbərlər, şayiələr və dezinformasiyalar qısa müddətdə böyük auditoriyaya yayılır. Bu isə ictimai fikrin çaşmasına, insanların narahatlığına və bəzən ciddi sosial problemlərə səbəb ola bilər.
İnformasiya məsuliyyəti ilk növbədə yayılan məlumatın doğruluğunu yoxlamaqdan başlayır. Hər bir sosial media istifadəçisi bilməlidir ki, paylaşdığı məlumat yalnız şəxsi fikri deyil, həm də başqalarının düşüncəsinə təsir edən ictimai məzmundur. Xüsusilə müharibə, fövqəladə hadisə, xəstəlik, ölüm xəbəri, siyasi və sosial məsələlərlə bağlı informasiyaların yayılmasında daha diqqətli olmaq lazımdır. Çünki belə mövzularda yanlış məlumat cəmiyyətdə qorxu, çaşqınlıq və inamsızlıq yarada bilər.
Jurnalistika baxımından sosial media həm imkan, həm də məsuliyyət sahəsidir. Bu platformalar jurnalistlərə hadisələri daha tez izləmək, ictimai rəyə yaxın olmaq və auditoriya ilə birbaşa əlaqə qurmaq imkanı verir. Lakin jurnalist üçün sosial mediada paylaşılan hər məlumat xəbər hesab edilə bilməz. Peşəkar jurnalist informasiyanı bir neçə mənbədən yoxlamalı, faktla şəxsi rəyi ayırmalı, qarşı tərəfin mövqeyini öyrənməli və etik prinsiplərə əməl etməlidir. Çünki jurnalistin səhvi adi istifadəçinin səhvindən daha geniş təsir gücünə malikdir.
Sosial media dövründə informasiya məsuliyyəti yalnız jurnalistlərin deyil, bütün cəmiyyətin borcudur. Hər bir vətəndaş paylaşım etməzdən əvvəl özünə bir neçə sual verməlidir: bu məlumat doğrudurmu, mənbə etibarlıdırmı, paylaşım kiməsə zərər verə bilərmi, ictimai narahatlıq yarada bilərmi? Bu suallar sadə görünsə də, informasiya mədəniyyətinin formalaşmasında mühüm rol oynayır.
Bu gün dezinformasiya ilə mübarizənin ən vacib yollarından biri media savadlılığının artırılmasıdır. İnsanlar sosial mediada qarşılarına çıxan hər məlumatı həqiqət kimi qəbul etməməli, rəsmi mənbələrə, peşəkar media qurumlarına və etibarlı informasiya kanallarına üstünlük verməlidirlər. Xüsusilə gənclər informasiya bolluğu şəraitində tənqidi düşünmə bacarığını inkişaf etdirməli, emosional başlıqlara və təsdiqlənməmiş xəbərlərə qarşı daha diqqətli olmalıdırlar.
Nəticə etibarilə, sosial media informasiya azadlığını genişləndirən mühüm vasitədir. Lakin bu azadlıq məsuliyyətlə müşayiət olunmadıqda cəmiyyət üçün təhlükəli nəticələr doğura bilər. İnformasiya paylaşmaq yalnız texniki bir hərəkət deyil, həm də mənəvi və ictimai məsuliyyətdir. Hər bir istifadəçi bilməlidir ki, sosial mediada yazılan bir cümlə, paylaşılan bir foto və ya yayılan bir xəbər insanların düşüncəsinə, davranışına və cəmiyyətin ümumi informasiya mühitinə təsir göstərir. Buna görə də sosial media dövründə ən böyük ehtiyac yalnız sürətli informasiya deyil, doğru, məsuliyyətli və vicdanlı informasiya mədəniyyətidir.
İlham İbrahimov
