Bu il yeni texnologiyaların ənənəvi biznes sahələrinə tətbiqi hesabına varlanan 19 yeni milyarder ortaya çıxıb.
Süni intellekt sayəsində sərvət qazanan milyarderlərin yeni dalğası olduqca gözlənilməz görünür. Onlardan biri tanınmış şairdir. Ən azı üç nəfərin ali təhsili yoxdur. Biri isə hətta cinayət işi üzrə günahını etiraf edib.
Bu insanların biznesləri də sahənin ilk pionerlərindən xeyli fərqlənir. Əvvəlki nəsil əsasən data mərkəzləri, çiplər və onlardan istifadə edən böyük dil modelləri hesabına sərvət toplamışdı. Yeni gələnlər isə süni intellekti hüquq, səhiyyə, müştəri xidməti və proqram təminatı hazırlanması kimi başqa sahələrə tətbiq edirlər.
Onların bir çoxunun məqsədi peşəkarlar üçün süni intellekt assistenti, yəni sənaye dilində desək, “ikinci pilot” yaratmaqdır. Məsələn, tibbi tədqiqatlardakı son nailiyyətləri axtaran həkimlər və ya işlərin təhlilini sürətləndirmək istəyən hüquqşünaslar üçün. Digərləri isə süni intellekt üçün “alətlərə” fokuslanıblar. Bunlara nəhəng məlumat kütlələrinin təhlili üçün lazım olan avadanlıqlar daxildir: məlumatların işarələnməsi, yəni şəkillərə, mətnlərə, audio və video yazılara etiketlər əlavə olunması ki, süni intellekt onları anlaya bilsin; yaxud proqramları müstəqil şəkildə yaza, problemləri tapa və köhnə kodu düzəldə bilən avtonom kodlaşdırma agentləri.
Bloomberg Billionaires Index-ə görə, yeni süni intellekt milyarderləri heyrətamiz sürətlə çoxalır. Onların arasında ötən həftə bu ilin ən böyük IPO-su ilə birjaya çıxmış süni intellekt çip istehsalçısı Cerebras Systems sayəsində milyarderə çevrilən iki rəhbər də var. Son bir ildə ABŞ startapları ümumi sərvəti 59,3 milyard dollar olan 19 milyarder yaradıb. Onlar ötən il indeksin müəyyən etdiyi “üç vergül klubu”nun 41 üzvünə qoşulublar.
Əlbəttə, “köhnə qvardiya” da yerində saymır. Onlar innovasiyanı davam etdirirlər və yeni gələnlərin biznesini sarsıda biləcək yollar tapa bilərlər. OpenAI və Anthropic başqa şirkətlərin ixtisaslaşmış tətbiqlərinə ehtiyacı azalda biləcək proqram təminatı üzərində işləyirlər və burada adı çəkilən şəxslərin bir çoxu ilə birbaşa rəqabət aparırlar. Bundan əlavə, onlar nəhəng həcmdə maliyyə cəlb edirlər: martda OpenAI 852 milyard dollar qiymətləndirmə ilə 122 milyard dollar yatırım alıb. Anthropic də 900 milyard dollarlıq maliyyələşmə raundunu bağlasa, onu geridə qoya bilər və bu, şirkətin yeddi həmtəsisçi milyarderinin sərvətini daha da artıracaq. Bildirilir ki, hər iki şirkət bu ilin sonuna yaxın birjaya çıxmağı planlaşdırır.
Bu rəqabətin necə inkişaf edəcəyi süni intellekt sahəsində gücün bir neçə qalibin əlində cəmləşib-cəmləşməyəcəyini, yoxsa sərvətin daha geniş bölüşdürülməsinə imkan verən ekosistemin formalaşacağını müəyyən edə bilər. Hedgeye tədqiqat şirkətinin analitiki Feliks Vanq hesab edir ki, iri investisiya tələb edən süni intellekt infrastrukturu sahəsində “təmizlənmə” olacaq. Amma texnologiyanı müxtəlif sənayelərə tətbiq etməyə çalışan şirkətlərin böyümək üçün daha çox imkanı var. Onun sözləri ilə desək, “innovasiya hələ çox yenidir”. Aşağıda bu imkanların bəzilərinin nə qədər səxavətlə nəticə verdiyinə baxaq.
HarveyQiymətləndirmə: 11 milyard dollar Təsisçilər: Qeyb Pereyra, Uinston Vaynberq Sərvət: hərəsinin 1,6 milyard dolları Əsas investorlar: Andreessen Horowitz, Kleiner Perkins, Sequoia Capital Fəaliyyət sahəsi: hüquq sektorunda süni intellekt tətbiqi
Otaq yoldaşlığından sərvətə. Harvey-nin təsisçiləri əvvəlcə otaq yoldaşı olublar və indi də belədirlər. Hüquqşünas Vaynberq 2022-ci ildə süni intellekt tədqiqatçısı Pereyra ilə birləşərək məhz hüquq sektoru üçün süni intellekt alətləri yaratmağa başlayıb. Şirkətin proqram təminatı hüquqşünaslara əsas vəzifələri avtomatlaşdırmağa kömək edir: araşdırma aparmaq, sənədlər hazırlamaq və müqavilələri yoxlamaq. Güclü rəqabətə baxmayaraq — o cümlədən İsveçin Legora startapı və Anthropic-in oxşar həlləri — şirkət bazardakı mövqeyini möhkəmləndirmək üçün sürətlə maliyyə cəlb edir.
“Fors-major” serialını sevənlər üçün. Şirkətin adı USA Network-un məşhur serialındakı hüquqşünas Harvi Spekterin şərəfinə qoyulub.
VercelQiymətləndirmə: 9,3 milyard dollar Təsisçi: Gilyermo Rauş Sərvət: 1,9 milyard dollar Əsas investorlar: Accel, CRV, GV Fəaliyyət sahəsi: proqram tərtibatçılarına tətbiqləri və saytları onlayn yerləşdirməyə kömək edir
Argentinadan gələn immiqrant. Süni intellekt sənayesinin “veteranı” sayılan Rauş Vercel-i on ildən çox əvvəl yaradıb. Şirkət əvvəlcə tərtibatçılara rəqəmsal infrastrukturu qurmaq, işə salmaq və yerləşdirməkdə kömək edirdi. Son dövrlərdə isə Claude Code kimi süni intellekt alətləri ilə yaradılan tətbiqlər üçün əsas hostinq platformalarından birinə çevrilib. Rauş Argentinanın Lanus şəhərində böyüyüb və proqramlaşdırmanı öyrənmək üçün ingilis dilini özbaşına mənimsəyib.
Epstein istintaqına yardım. Vercel Jmail.world saytını host edir. Bu sayt Ceffri Epşteynin bütün fayllarını kataloqlaşdırmaq və onun Gmail qutusunu bərpa etməklə əlaqələrini üzə çıxarmaq üçün istifadə olunur. Sayta trafik kəskin artıb xərclər yüksələndə Rauş hesabı şəxsən ödəməyi təklif edib.
Növbəti səviyyə. Rauş dünyada ən populyar veb-freymvorklardan biri olan Next.js-i yaradıb. Ondan Netflix, Walmart, Nike və Hulu kimi şirkətlər istifadə edir.
ReflectionQiymətləndirmə: 27 milyard dollar Təsisçilər: İoannis Antonoqlu, Mişa Laskin Sərvət: hərəsinin 4 milyard dolları Əsas investorlar: Lightspeed Venture Partners, Nvidia, Sequoia Capital Fəaliyyət sahəsi: açıq çəkili süni intellekt modelləri hazırlayır
Yerli rəqib. 2024-cü ildə Google DeepMind-in iki keçmiş tədqiqatçısı tərəfindən yaradılan Reflection əvvəlcə avtonom kod yazma alətləri üzərində işləyirdi. İndi isə “açıq çəki” modelləri hazırlayır. Bu, OpenAI və Anthropic kimi qapalı laboratoriyalarla tam açıq mənbə arasında bir ara formadır; burada ictimaiyyət baza koda yox, modelin hansı informasiyaya hansı ağırlıq verdiyini görə bilir. Reflection-un yanaşması Çin DeepSeek-ə ABŞ-dan rəqib ola bilər. Şirkətin texnologiyasına Donald Tramp Jr.-ın partnyor olduğu 1789 Capital da yatırım edib.
Oyun elitası. Antonoqlu tarixdə ilk dəfə insana go oyununda qalib gələn AlphaGo modelinin yaradılmasına kömək edib.
OpenEvidenceQiymətləndirmə: 12 milyard dollar Təsisçi: Daniel Nadler Sərvət: 7,2 milyard dollar Əsas investorlar: Mayo Clinic, Nvidia, Thrive Capital Fəaliyyət sahəsi: həkimlər üçün süni intellekt assistenti yaradır
İkinci start. OpenEvidence Nadlerin ikinci startapıdır. O, bundan əvvəl Kensho maliyyə analitikası platformasını yaradıb və onu 2018-ci ildə S&P Global-a 550 milyon dollara satıb. OpenEvidence Kensho-dakı əsas süni intellekt ideyalarının bir çoxunu bölüşür, amma onları tibbdə tətbiq edir. Şirkətin əsas məhsulu olan həkimlər üçün süni intellekt assistenti 2023-cü ildə istifadəyə verildikdən sonra sürətlə böyüyüb. Nadlerin texniki direktor Zakari Ziqler ilə birlikdə yaratdığı OpenEvidence 650 milyon dollardan çox maliyyə cəlb edib və yanvaradək altı ay ərzində qiymətləndirməsini təxminən dörd dəfə artırıb. Şirkət iddia edir ki, onun texnologiyasından artıq 100 milyondan çox həkim-pasiyent görüşündə istifadə olunub.
İntibah dövrünün adamı. Nadler eyni zamanda tanınmış şairdir. O, Harvardda ədəbiyyat təhsili alıb və 2016-cı ildə Lacunae: 100 Imagined Ancient Love Poems adlı şeirlər kitabını çap etdirib. Bu, mövcud olmayan qədim sevgi şeirlərinin “təsəvvüri tərcümələri” toplusudur. Oradakı sətirlərdən biri belədir: “Əgər bir quş çiyninə qonub qulağına heç nə pıçıldasa, sən buna qəzəblənərdinmi?”
MercorQiymətləndirmə: 10 milyard dollar Təsisçilər: Brendan Fudi, Adarş Hiremat, Surya Midha Sərvət: hərəsinin 1,9 milyard dolları Əsas investorlar: Felicis, General Catalyst, Robinhood Ventures Fund Fəaliyyət sahəsi: məlumatların işarələnməsi
Ağıllı dönüş. Mercor-un həmtəsisçiləri əvvəlcə startapı texnologiya şirkətləri üçün xaricdən mühəndis tapmağa kömək edən süni intellekt əsaslı işə qəbul platforması kimi düşünüblər. Amma sonradan çox tez məlumat işarələnməsi sahəsinə yönəliblər. San-Fransiskoda yerləşən şirkət həkimlər, ssenaristlər və mühəndislər də daxil olmaqla müxtəlif sahələr üzrə ekspertləri işə götürür ki, onlar süni intellekt modellərini öz peşə sahələrinə uyğun öyrətsinlər. Daha sonra Mercor bu məlumatları OpenAI və Anthropic də daxil olmaqla süni intellekt laboratoriyalarına satır. Şirkətin üstünlük verdiyi illik gəlir hesablaması 2025-ci ilin yazında 100 milyon dollardan bu ilin əvvəlində 1 milyard dollara yüksəlib. Şirkət bildirir ki, platformada təxminən 30 min ekspert çalışır.
Təhsil tələb olunmur. Məktəb debatlarında tanış olan hər üç həmtəsisçi kollecini yarımçıq qoyaraq Thiel Fellowship proqramına qoşulub. Bu proqram PayPal-ın həmtəsisçisi milyarder Piter Tilin adını daşıyır və kollec tələbələrinə təhsili yarımçıq qoyub müstəqil sahibkarlıq layihəsi qurmaq üçün 250 min dollar verir.
SierraQiymətləndirmə: 15 milyard dollar Təsisçilər: Kley Bavor, Bret Teylor Sərvət: 4,2 milyard dollar (Teylor), 3,7 milyard dollar (Bavor) Əsas investorlar: Benchmark, Sequoia Capital, Thrive Capital Fəaliyyət sahəsi: müştəri xidməti üçün süni intellekt əsaslı proqram təminatı yaradır
Silikon Vadisinin veteranları. Sierra 2023-cü ildə fəaliyyətə başlayanda onun təsisçilərinin artıq ciddi təcrübəsi vardı. Teylor və Bavor Google-da işləyərkən tanış olublar. Bavor Google Labs-a rəhbərlik edib, Teylor isə əvvəl Google Maps-i yaradıb, daha sonra Meta-da texniki direktor olub. O, həmçinin OpenAI-nin idarə heyətinin sədridir. Mayın əvvəlində Sierra 15 milyard dollar qiymətləndirmə ilə 950 milyon dollar yatırım alıb və Cigna Group sığorta şirkəti ilə SoFi Technologies onlayn kredit platformasını öz süni intellekt əsaslı müştəri xidmətinə müştəri kimi cəlb edib.
Futbol həvəskarı. Teylor dekabrda NFL-in San Francisco 49ers komandasının 1% payını alıb.
CognitionQiymətləndirmə: 10,2 milyard dollar Təsisçilər: Stiven Hao, Skott Vu, Uolden Yan Sərvət: hərəsinin 1,7 milyard dolları Əsas investorlar: Founders Fund, Khosla Ventures, 8VC Fəaliyyət sahəsi: kodlaşdırma işini avtonom yerinə yetirən agentlər yaradır
“Hacker evi”. 2023-cü ilin noyabrında Cognition-un təsisçiləri Kaliforniyanın Berlingame şəhərində tez-tez “hacker evi” adlandırılan birgə yaşayış məkanında bir araya gəliblər. Komanda cəmi dörd ay sonra flaqman məhsulu Devin-i təqdim edib. Devin təbii dil sorğuları əsasında proqram inkişaf etdirmə tapşırıqlarını müstəqil yerinə yetirə bilən tam avtonom kodlaşdırma agentidir. O, Windsurf və OpenAI-nin Codex məhsulu ilə rəqabət aparır. Altı aydan az müddətdə Cognition “unikorn”a çevrilib və ötən payızkı son maliyyələşmə raundundan sonra qiymətləndirməsi 10 milyard dolları keçib.
Ofis bonusları. Cognition-un San-Fransiskodakı qərargahında, hansı ki, əvvəllər Character.AI-yə məxsus olub, əməkdaşlar Devin loqolu kreatin əlavəsi götürə və xüsusi masada poker oynaya bilirlər.
Surge AIQiymətləndirmə: 15,8 milyard dollar Təsisçi: Edvin Çen Sərvət: 13 milyard dollar Əsas investorlar: yoxdur, xarici maliyyə cəlb etməyib Fəaliyyət sahəsi: məlumatların işarələnməsi
Hər şeyi özü qurub. Meta və Alphabet-də maşın öyrənməsi üzrə mühəndis kimi çalışan Çen 2020-ci ildə Surge AI-ni yaratdı. Buna səbəb əvvəlki iş yerlərində modelləri öyrədərkən etibarlı və düzgün işarələnmiş məlumat dəstləri tapmaqda çətinlik çəkməsi idi. O vaxtdan bəri Surge bu məhsulu təklif edən ən iri şirkətlərdən birinə çevrilib: şirkət podratçılarla birlikdə işarələnmiş məlumat dəstləri yaradır və onları aparıcı laboratoriyalara satır.
Özünü maliyyələşdirib. Mercor, Scale AI və digər rəqiblərdən fərqli olaraq, Surge xarici kapitaldan asılı olmayıb. Çen biznesi özü böyüdüb və 2025-ci ilə qədər şirkətin illik gəliri 1 milyard dolları ötüb, özü də faktiki olaraq yarandığı gündən mənfəətlə işləyib. Çen iyul ayında bir podkastda deyib: “Bir çoxları sadəcə yatırım cəlb etmiş olmaq üçün yatırım cəlb edir. Biz şanslıyıq ki, buna ehtiyacımız yoxdur və əvvəldən düşündüyümüz uzunmüddətli strategiyaya fokuslana bilirik”.
Restoran sahiblərinin oğlu. Çen yeniyetmə yaşlarında Floridanın Meksika körfəzi sahilində valideynlərinin həm Çin, həm Tay, həm də Amerika mətbəxini birləşdirən restoranında işləyib.
World LabsQiymətləndirmə: 5,4 milyard dollar Təsisçi: Fey-Fey Li Sərvət: 1 milyard dollar Əsas investorlar: Andreessen Horowitz, New Enterprise Associates, Nvidia Fəaliyyət sahəsi: böyük dünya modelləri yaradır
Tamamilə yeni dünya. Stanford Universitetində insan yönümlü süni intellekt institutunun həmdirektoru olan Li üç həmtəsisçi ilə birlikdə şəkillərdən və ya mətn promptlarından 3D aləmlər yaratmaq üçün World Labs-ı qurub. Məqsəd “böyük dünya modelləri”ni dizayn, robototexnika və elmi kəşflər kimi sahələrdə tətbiq etməkdir. World Labs-ın ciddi rəqabəti var: süni intellektin digər pioneri Yann LeCun bu yaxınlarda Avropadakı rəqib AMI Labs üçün ilkin raundda 1 milyard dollar cəlb edib.
“AI-nin xaç anası” ilə tanış olun. Li 2006-cı ildə kompüterlərin insanlar kimi “görməsinə” kömək edən tarixi ImageNet layihəsindəki işinə görə geniş şəkildə “süni intellektin xaç anası” adlandırılır.
Təvazökar başlanğıc. Süni intellekt pioneri olmamışdan əvvəl Li 15 yaşında ailəsi ilə birlikdə Çinin Çendu şəhərindən Nyu-Cersidə bir otaqlı mənzilə köçüb. O, dolanışıq üçün restoranda gecələrədək işləyib, Princeton-da oxuyarkən isə valideynlərinin kimyəvi təmizləmə məntəqəsini idarə edib.
ReplitQiymətləndirmə: 9 milyard dollar Təsisçi: Əmcad Məsəd Sərvət: 2 milyard dollar Əsas investorlar: Andreessen Horowitz, Coatue, Prysm Capital Fəaliyyət sahəsi: süni intellektlə “əhval-ruhiyyəyə uyğun kodlama” alətləri yaradır
Yolun başlanğıcı. Əmcad Məsəd İordaniyada böyüyüb və yeddi yaşında proqramlaşdırmağa başlayıb. O, qısa müddət Yahoo-da işləyib, sonra Codecademy-nin ilk əməkdaşı olub və 2013-cü ildə Facebook-a qoşulub. Üç il sonra, 2016-cı ildə, həyat yoldaşı Haya ilə birlikdə Replit-i qurub; Haya hazırda şirkətin dizayn şöbəsinə rəhbərlik edir. Replit “vibe coding” adlanan alətlər sahəsində liderlərdən biridir. Bunlar həm peşəkar mühəndislərə, həm də yeni başlayanlara öz proqramlarını yaratmaq və işə salmaqda kömək edən süni intellekt həlləridir.
Yenidən yüklənmə. Replit süni intellekt yüksəlişindən əvvəl illərlə brauzer əsaslı kod yazma aləti üzərində işləyirdi. Məsəd başa düşdü ki, şirkət tam yenilənməli və bütövlükdə süni intellektə keçməlidir. Buna görə 30 əməkdaş işdən çıxarıldı.
Kino həvəskarı. Hollivud filmlərinin enişdə olduğunu düşünən Məsəd köhnə elmi-fantastik filmlərin pərəstişkarıdır. Sevdikləri arasında Forbidden Planet, Brazil və Colossus: The Forbin Project var.
Cerebras SystemsQiymətləndirmə: 60,2 milyard dollar Təsisçilər: Endryu Feldman, Şon Lay Sərvət: 2,8 milyard dollar (Feldman), 1,5 milyard dollar (Lay) Əsas investorlar: Benchmark, Fidelity, Foundation Capital Fəaliyyət sahəsi: süni intellekt çipləri istehsal edir
Davud Qolyata qarşı. Nvidia bazarın 90%-nə nəzarət etsə də, Feldman ötən həftə investorların süni intellektə doymaq bilməyən marağı fonunda öz çip şirkətini birjaya çıxardı. Səhmlər debüt günündə 68% sıçradı. Feldman, Lay və digər üç həmtəsisçi Cerebras-ı 2015-ci ildə qurublar, amma etiraf edirlər ki, zamanlamada səhv ediblər: birinci nəsil məhsulu 2020-də, ikincini isə 2022-də bazara çıxarıblar. Şirkət S-1 sənədində yazıb: “Süni intellekt hələ başlanğıc mərhələdə idi. Xam və sınaqdan keçməmişdi. Təlim uzun çəkirdi, bir növ qaranlıq sənət idi və yalnız seçilmişlərə aid idi. Yarımkeçiricilər hələ əsas boğucu nöqtə deyildi. Bizim həllərimiz də tətbiq sahəsi tapmaqda çətinlik çəkirdi”. ChatGPT-dən sonra isə hər şey dəyişdi və hamının birdən-birə kompüter çiplərinə ehtiyacı yarandı. Cerebras bu dalğanı tutmağa davam edir: yanvarda OpenAI ilə 20 milyard dollardan çox dəyəri olan çoxillik müqavilə bağlayıb.
Qeyri-adi risk faktoru. Cerebras-ın qiymətli kağız sənədlərində göstərilir ki, Feldman 2007-ci ilin dekabrında internet router istehsalçısı Riverstone Networks-də marketinq üzrə keçmiş vitse-prezident olarkən mühasibat nəzarəti mexanizmlərindən yayınmaqla bağlı federal cinayət ittihamı üzrə günahını etiraf edib. O, üç il sınaq müddəti alıb və 5 min dollar cərimələnib. Bununla bağlı SEC araşdırması da hüquq pozuntusunu nə təsdiq, nə inkar etmədən razılaşma ilə bağlanıb.
